Κερατίτιδα: Συμπτώματα και χρόνος θεραπείας

Εισαγωγή

Η κερατίτιδα είναι η φλεγμονή του κερατοειδούς χιτώνα του οφθαλμού. Προκαλείται από πολλές πιθανές αιτίες και σε πολλές περιπτώσεις απειλεί σοβαρά την ακεραιότητα του ματιού και την όραση, καθώς αν αφεθεί χωρίς αντιμετώπιση μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε τύφλωση. Είναι από τις πιο συχνές επείγουσες παθήσεις στην οφθαλμολογία.

Τι είναι η κερατίτιδα;

H κερατίτιδα είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία ο κερατοειδής του ματιού φλεγμαίνει είτε από λοιμώδη είτε από μη λοιμώδη αίτια. Η φλεγμονή στο μάτι προκαλεί στις περισσότερες περιπτώσεις έντονα και ανησυχητικά συμπτώματα για τον ασθενή και αν αφεθεί χωρίς θεραπεία μπορεί να απειλήσει τον όραση.

Η διάγνωση γίνεται από τον ειδικό οφθαλμίατρο με βάση το ιστορικό, τα συμπτώματα και τα ευρήματα στη σχισμοειδή λυχνία. Πολύ συχνά για να βρεθεί ο αιτιολογικός παράγοντας είναι απαραίτητη η λήψη και καλλιέργεια επιχρίσματος από τη μολυσμένη περιοχή.

Κύρια συμπτώματα κερατίτιδας: πότε να ανησυχήσετε;

Η κερατίτιδα εμφανίζεται με έντονα συμπτώματα όπως:

• Έντονος πόνος στο μάτι
• Ερυθρότητα οφθαλμού
• Αίσθημα ξένου σώματος
• Φωτοευαισθησία / φωτοφοβία
• Πυώδες ή βλεννοπυώδες έκκριμα
• Θολή όραση ή μειωμένη οπτική οξύτητα

Αν κάνετε χρήση φακών επαφής ή κολυμπάτε συχνά σε πισίνα και εμφανίζετε κάποια από αυτά τα συμπτώματα πρέπει να απευθυνθείτε αμέσως στο θεράποντα οφθαλμίατρό σας.

Αίτια κερατίτιδας: λοιμώδη και μη λοιμώδη

Η προσβολή του οφθαλμού μπορεί να οφείλεται σε μολυσματικές και μη μολυσματικές αιτίες.

Λοιμώδη αίτια:

Τα πιο συνήθη λοιμώδη αίτια που προκαλούν κερατίτιδα περιλαμβάνουν:

• Βακτήρια: Η βακτηριακή κερατίτιδα είναι μακράν η συχνότερη σε εμφάνιση και ιδίως σε χρήστες φακών επαφής. Τα πιο συχνά εμφανιζόμενα βακτήρια είναι η ψευδομονάδα, ο σταφυλόκοκκος, ο στρεπτόκοκκος και σπανιότερα η Moraxella.
• Ερπητοϊός: Ο απλός ερπητοϊός (herpes simplex- HSV) συνήθως καθώς και ο έρπης ζωστήρας (herpes zoster – HZV) σπανιότερα μπορούν να προσβάλλουν τον κερατοειδή χιτώνα οδηγώντας σε πολλές υποτροπές, αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και σχηματισμό κερατοειδικών ουλών με αποτέλεσμα τη μείωση της όρασης. 
• Μύκητες: Η μυκητιασική κερατίτιδα προκαλεί σοβαρή φλεγμονή ανθεκτική στη θεραπεία. Εμφανίζει πιο βραδεία πορεία εξέλιξης και συχνά διαγιγνώσκεται αργά. Οι πιο συχνοί μύκητες είναι η Candida, το Fusarium και ο Aspergillus, προσβάλλοντας συχνά άτομα που φορούν φακούς επαφής.
• Παράσιτα: Η Ακανθαμοιβάδα (Acanthamoeba) είναι ένα πρωτόζωο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή μόλυνση κερατοειδή σε ασθενείς με φακούς επαφής ή/και χρήση πισίνας.

Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι βακτηριακής αιτιολογίας αλλά κλινικά η εικόνα μπορεί να μοιάζει σημαντικά και με τις άλλες κατηγορίες. 

Μη λοιμώδη αίτια:

Η μη λοιμώδης φλεγμονή του κερατοειδούς δεν οφείλεται σε μικροοργανισμό αλλά σε: 

• Τραύμα κερατοειδούς από ξένο σώμα ή φακούς επαφής
• Ξηροφθαλμία σοβαρού βαθμού μπορεί να προκαλέσει τη λεγόμενη στικτή κερατίτιδα λόγω ανεπαρκούς ενυδάτωσης της επιφάνειας του κερατοειδούς
• Τοξικότητα από αλόγιστη χρήση κολλυρίων 
• Αυτοάνοσα νοσήματα (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα) 
• Αυτοάνοση αντίδραση στη βλεφαρίτιδα
• Φωτοκερατίτιδα από έντονη έκθεση σε UV ακτινοβολία

Η κλινική εικόνα και η αντιμετώπιση της μη λοιμώδους κερατίτιδας διαφέρει σημαντικά από αυτή της λοιμώδους αιτιολογίας.

Ειδικές μορφές κερατίτιδας (ερπητική, μυκητιασική, ακανθαμοιβάδα)

Ερπητική κερατίτιδα

Η ερπητική κερατίτιδα προκαλείται από λοίμωξη του κερατοειδή χιτώνα από τον ιό του απλού έρπητα (HSV-1). Είναι πολύ μεταδοτικός ιός και η κύρια οδός μετάδοσης είναι η δερματική επαφή.

Στον κερατοειδή η HSV-κερατίτιδα μπορεί να προσβάλλει:

• Το επιθήλιο (επιθηλιακή κερατίτιδα) και εμφανίζεται ως δενδριτικό έλκος.
• Το στρώμα (στρωματική κερατίτιδα), και εμφανίζει πολλές υποτροπές οδηγώντας μακροπρόθεσμα στην διάχυτη ουλοποίηση του κερατοειδούς.
• Το ενδοθήλιο (ενδοθηλιακή μορφή), προκαλώντας διάχυτο οίδημα και αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.

Μυκητιασική κερατίτιδα

Η μυκητιασική κερατίτιδα είναι μία σοβαρή λοίμωξη που, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια όρασης ή τύφλωση. Εμφανίζεται συχνά μετά από τραυματισμό με φυτό, σε χρήστες φακών επαφής ή σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Η στοχευμένη αντιμυκητιασική θεραπεία προλαμβάνει την απώλεια όρασης και αποκαθιστά την ανατομία του κερατοειδούς.

Κερατίτιδα από ακανθαμοιβάδα

Αποτελεί μια σπάνια και επιθετικής μορφής παρασιτική κερατίτιδα που αφορά κυρίως χρήστες φακών επαφής. Άτομα που πλένουν τους φακούς τους με νερό βρύσης ή κολυμπούν με αυτούς διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο πόνο στο μάτι, κοκκινίλα, δακρύρροια, απώλεια όρασης και φωτοευαισθησία.

Παράγοντες κινδύνου και τρόπος ζωής

Η πλειοψηφία των περιστατικών σχετίζεται με τη χρήση φακών επαφής (κακή υγιεινή, ύπνος με φακούς, καθαρισμός με νερό). 

Περαιτέρω παράγοντες κινδύνου για την πάθηση περιλαμβάνουν:

• Τραυματισμό κερατοειδή από φυτό
• Έντονη ξηροφθαλμία
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα λόγω ασθενειών, φαρμάκων  ή άγχους
• Έντονη έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία
• Συχνή και χωρίς οφθαλμολογική επίβλεψη χρήση κορτιζονούχων κολλυρίων

Πώς γίνεται η διάγνωση της κερατίτιδας;

Η διάγνωση της κερατίτιδας περιλαμβάνει:

• Λήψη λεπτομερούς ιστορικού (τρόπο ζωής ασθενή, τυχόν φάρμακα, ιστορικό οφθαλμικών χειρουργείων ή τραυμάτων).
• Εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία (εξέταση βλεφάρων, επιπεφυκότα, κερατοειδούς, προσθίου θαλάμου).
• Λήψη υλικού από τον κερατοειδή για ειδικές καλλιέργειες.
• Περαιτέρω ειδικές εξετάσεις ανάλογα την περίπτωση, όπως πχ συνεστιακή μικροσκοπία σε υποψία ακανθαμοιβαδικής λοίμωξης.

Κατά τη διάγνωση αποκλείονται άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα, όπως η επιπεφυκίτιδα, ώστε να δοθεί η κατάλληλη θεραπεία.

Θεραπεία κερατίτιδας: φαρμακευτική και χειρουργική αντιμετώπιση

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της κερατίτιδας εξαρτάται από τα αίτια:

• Βακτηριακή κερατίτιδα: Με βάση τη κλινική εικόνα και το αντιβιόγραμμα που προκύπτει από την καλλιέργεια γίνεται χορήγηση ειδικών ενισχυμένων αντιβιοτικών κολλυρίων συχνά σε συνδυασμό με από του στόματος αντιβιοτική αγωγή.
• Ερπητική κερατίτιδα: Χορηγείται τοπική και από του στόματος αντιική αγωγή όπως η ακυκλοβίρη και η βαλακυκλοβίρη. Σε λοιμώξεις στρώματος ή ενδοθηλίου κερατοειδούς χορηγείται και τοπική αγωγή με κολλύρια κορτιζόνης.
• Μυκητιασική κερατίτιδα: Χορηγούνται ειδικές αντιμυκητιασικές σταγόνες καθώς και αντιμυκητιασικά φάρμακα από του στόματος.
• Κερατίτιδα από ακανθαμοιβάδα: Χορηγούνται ειδικές αντιπαρασιτικές σταγόνες.
• Κερατίτιδα αυτοάνοσης αιτιολογίας: Η θεραπεία περιλαμβάνει ανοσοκατασταλτικές/αντιφλεγμονώδεις σταγόνες όπως κορτιζόνη και παράλληλα γίνεται αντιμετώπιση του υποκείμενου αυτοάνοσου νοσήματος με ανοσοκατασταλτική αγωγή από του στοματος
• Κερατίτιδα από σοβαρή ξηροφθαλμία: Περιλαμβάνει την εντατική ενυδάτωση του κερατοειδούς και συχνά τοπική ανοσοκατασταλτική αγωγή με ειδικά κολλύρια όπως κυκλοσπορίνη
• Κερατίτιδα από βλεφαρίτιδα: Απαιτεί την εντατική αντιμετώπιση της βλεφαρίτιδας με τοπικά αντιβιοτικά/κορτιζονούχα κολλύρια ή/και αλοιφές καθώς και ζεστά επιθέματα και συστηματική αντιβίωση (δοξυκυκλίνη).

Επιπλοκές, πρόγνωση και πρόληψη κερατίτιδας

Πιθανές επιπλοκές αν η κερατίτιδα δεν αντιμετωπιστεί:

Οι πιθανές επιπλοκές της πάθησης αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά περιλαμβάνουν:

• Έλκος κερατοειδούς με κίνδυνο τήξης (λιωσίματος) του κερατοειδούς.
• Επέκταση της λοίμωξης στο εσωτερικό του ματιού με κίνδυνο ανάπτυξης ενδοφθαλμίτιδας.
• Πλήρη τύφλωση σε περίπτωση διάχυσης της φλεγμονής σε όλα τα τοιχώματα του ματιού.
• Δημιουργία μεγάλων και κεντρικών ουλών στο κερατοειδή με αποτέλεσμα σοβαρή απώλεια όρασης.

Η κερατίτιδα είναι μια δυνητικά πολύ σοβαρή λοίμωξη του οφθαλμού και χρήση άμεσης ιατρικής αξιολόγησης.

Πρακτικές συμβουλές πρόληψης:

• Χρήστες φακών επαφής: Τηρείτε αυστηρή υγιεινή χεριών και φακών, καθαρίζετέ τους αποκλειστικά με ειδικό υγρό, αντικαθιστάτε τους στην ώρα τους και αποφεύγετε τη χρήση τους στο ντους ή την πισίνα.
• Μη χρήστες: Φροντίζετε την υγιεινή των ματιών, φοράτε προστατευτικά γυαλιά σε εργασίες με κίνδυνο τραυματισμού και επισκέπτεστε τακτικά τον οφθαλμίατρο.

σε κάθε περίπτωση, αν εμφανίσετε οξέα συμπτώματα, απευθυνθείτε αμέσως σε γιατρό.

Συχνές Ερωτήσεις για την κερατίτιδα

Μπορεί η κερατίτιδα να επανεμφανιστεί μετά τη θεραπεία;

Η κερατίτιδα μπορεί να ξαναεμφανιστεί μετά τη θεραπεία ειδικά σε περιπτώσεις που αυτή διεκόπη πριν το ενδεδειγμένο χρονικό διάστημα. 

Είναι μεταδοτική η κερατίτιδα;

Η κερατίτιδα αυτή καθαυτή δεν μεταδίδεται. Ωστόσο, ορισμένοι λοιμώδεις παράγοντες που την προκαλούν (όπως ο έρπης ή ορισμένα βακτήρια) είναι μεταδοτικοί. Για την πρόληψη απαιτείται καλή υγιεινή των χεριών και αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών ή φακών επαφής. 

Μπορώ να φορέσω φακούς επαφής αν έχω περάσει κερατίτιδα;

Ανάλογα την περίπτωση ο ασθενής δύναται να ξαναφορέσει φακούς επαφής μετά από συζήτηση με τον θεράποντα οφθαλμίατρό του.

Τι μπορώ να κάνω στο σπίτι μέχρι να με δει ο γιατρός;

Αφαιρέστε αμέσως τους φακούς επαφής και φυλάξτε τους στη θήκη τους για πιθανή καλλιέργεια. 

Πόσο γρήγορα βελτιώνονται τα συμπτώματα με τη θεραπεία και ποιος είναι ο χρόνος θεραπείας; 

Ο χρόνος θεραπείας και η βελτίωση εξαρτώνται από το αίτιο. Οι βακτηριακές λοιμώξεις ανταποκρίνονται άμεσα, ενώ σε μυκητιασικές ή παρασιτικές κερατίτιδες ο χρόνος θεραπείας είναι μακροχρόνιος και απαιτεί συστηματική παρακολούθηση.