Ξηροφθαλμία

Τι είναι η ξηροφθαλμία;

Ξηροφθαλμία είναι η οφθαλμική πάθηση κατά την οποία η ποσότητα ή η ποιότητα των δακρύων μας δεν επαρκούν με αποτέλεσμα ενοχλητικά συμπτώματα όπως ξηρότητα, ερεθισμό, κνησμό των ματιών και θόλωση της όρασης.

Πώς προκαλείται η ξηροφθαλμία;

Η ξηροφθαλμία συνδέεται με τη λειτουργία των τριών διαφορετικών στρωμάτων, από τα οποία αποτελείται το δακρυϊκό φιλμ:

• Ένα εσωτερικό βλεννώδες, κολλώδες στρώμα.
• Ένα ενδιάμεσο στρώμα αλατούχου ύδατος.
• Ένα εξωτερικό λιπώδες στρώμα που παράγεται από τους μεϊμοβιανούς αδένες του βλεφαρικού χείλους και έχει ως ρόλο την αποτροπή της εξάτμισης των δακρύων.

Η παραγωγή δακρύων γίνεται από τον δακρυϊκό αδένα. Στη συνέχεια, αυτά παροχετεύονται, μέσω μικρής οπής, στην εσωτερική άκρη του βλεφαρικού χείλους του άνω και του κάτω βλεφάρου, το δακρυϊκό σημείο. Η φυσιολογική λειτουργία του δακρυϊκού φιλμ είναι αφενός η παροχή των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών για τον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα και αφετέρου η προστασία τους από ξένα σώματα και τα μικρόβια. Επιπρόσθετα, συμβάλλει στην ικανότητα του ματιού να εστιάζει, μέσω της επαφής με τον αέρα. Όταν η ομοιογένεια αυτή του δακρυϊκού φιλμ διαταράσσεται, προκαλούνται συμπτώματα ερεθισμού και διακυμάνσεις στην όραση. 

Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την ξηροφθαλμία;

Τα αίτια που προκαλούν την ξηροφθαλμία είναι πολυπαραγοντικά και περιλαμβάνουν: 

• Ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση.
• Αλλεργίες.
• Τη βλεφαρίτιδα.
• Παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα.
• Ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη.
• Χρόνια φλεγμονή από τη χρήση φακών επαφής.
• Τη λήψη φαρμάκων, όπως ψυχιατρικά φάρμακα, αντιισταμινικά, αντισυλληπτικά, διουρητικά κ.λπ.
• Αυτοάνοσα νοσήματα, όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και το σύνδρομο Sjogren.
• Περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως το ξηρό και θερμό κλίμα και η σκόνη.
• Τον διαβήτη.
• Ιστορικό οφθαλμικής επέμβασης ή τραύματος.
• Την πολύωρη χρήση υπολογιστών.
• Τη συχνή χρήση καλλυντικών προϊόντων στα βλέφαρα, όπως είναι η μάσκαρα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ξηροφθαλμίας;

Η ξηροφθαλμία προκαλεί ένα σύνολο ενοχλητικών συμπτωμάτων για τον ασθενή με πιο συχνό την δακρύρροια. Περαιτέρω συμπτώματα της ξηροφθαλμίας περιλαμβάνουν:

• Αίσθημα καύσου
• Ερεθισμένα και ξηρά μάτια
• Φαγούρα
• Φωτοευαισθησία
• Δυσανεξία στους φακούς επαφής
• Αίσθηση ξένου σώματος
• Βαριά βλέφαρα
• Βλεννώδες έκκριμα
• Θολή όραση που βελτιώνεται παροδικά με το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων

Πώς γίνεται η διάγνωση της ξηροφθαλμίας;

Για τη διάγνωση της ξηροφθαλμίας χρειάζεται μία σειρά εξετάσεων, όπως:

• Λήψη αναλυτικού ιστορικού, καθώς μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες για την αιτία της ξηροφθαλμίας.
• Εξέταση της αισθητικότητας του κερατοειδή: Μειωμένη αισθητικότητα του κερατοειδούς μπορεί να παρατηρηθεί σε σοβαρές μορφές ξηροφθαλμίας.
• Δοκιμασία Schirmer: Γίνεται η αξιολόγηση της ποσότητας παραγωγής δακρύων με τοποθέτηση ειδικών χάρτινων ταινιών στην εσωτερική πλευρά του κάτω βλεφάρου με ή χωρίς αναισθητικό. 
• Αξιολόγηση της συχνότητας του βλεφαρισμού (ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων) καθώς και της ικανότητας για πλήρες κλείσιμο του ματιού. Καταστάσεις όπως η πάρεση του προσωπικού νεύρου μπορεί να επηρεάσουν τη δυνατότητα να κλείνουμε πλήρως τα μάτια και να προκαλέσουν λαγόφθαλμο, οδηγώντας σε έκθεση του κερατοειδούς και της οφθαλμικής επιφάνειας.
• Αιματολογική εξέταση για εντοπισμό πιθανών αντισωμάτων σχετικών με το σύνδρομο Sjogren: Συγκεκριμένα γίνεται έλεγχος για τα αντισώματα SS-A (anti-Ro) και SS-B (anti-La).

Ποια είναι η θεραπεία για την αντιμετώπιση της ξηροφθαλμίας;

Η θεραπεία της ξηροφθαλμίας είναι πολυπαραγοντική και εξαρτάται από την αιτιολογία της. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει:

• Συστηματική ενυδάτωση με τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά. Τα κολλύρια που περιέχουν τεχνητά δάκρυα είναι πάρα πολλά και συχνά χρειάζεται ο ασθενής να εφαρμόσει διαφορετικά σκευάσματα, ώστε να καταλήξει σε αυτό που ανακουφίζει περισσότερο τα συμπτώματά του.
• Επιπλέον ενυδάτωση της οφθαλμικής επιφάνειας με ενυδατικούς παράγοντες μεγαλύτερης διάρκειας δράσης, όπως είναι η γέλη και η οφθαλμική αλοιφή.
• Πώματα των δακρυϊκών σημείων, τα οποία εμποδίζουν την παροχέτευσή τους και συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενυδάτωσης της επιφάνειας και τη μείωση της ξηροφθαλμίας.
• Θεραπεία της συνυπαρχουσας βλεφαρίτιδας.
• Τοπική χρήση κορτιζονούχων σταγόνων χωρίς συντηρητικά, που δρουν κατά της φλεγμονής που προκαλεί την ξηροφθαλμία.
• Σταγόνες κυκλοσπορίνης 0.05% για πιο ενισχυμένη αντιφλεγμονώδη δράση, χωρίς τις πιθανές επιπλοκές της μακροχρόνιας χρήσης της κορτιζόνης.
• Σταγόνες αυτόλογου ορού: Είναι σταγόνες που παράγονται από το αίμα του ίδιου του ασθενούς και χρησιμοποιούνται σε περιστατικά που δεν ανταποκρίνονται σε άλλες θεραπείες ξηροφθαλμίας.
• Βελτίωση καθημερινών συνηθειών, όπως είναι η αύξηση της διάρκειας και της ποιότητας του ύπνου, η χρήση υγραντήρα στο σπίτι ή στο γραφείο και η διατροφή πλούσια σε Ω3 λιπαρά.

Συχνές Ερωτήσεις

Σοβαρή ξηροφθαλμία: Πότε να ανησυχήσω;

Η ξηροφθαλμία συνήθως δεν είναι μία σοβαρή και επικίνδυνη κατάσταση για τα μάτια μας. Όμως σε περιπτώσεις όπως καθημερινή χρήση φακών επαφής, γνωστού συνδρόμου Sjogren ή άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων, επαναλαμβανόμενων φλεγμονών ή επιδεινόμενων συμπτωμάτων παρά την αγωγή πρέπει άμεσα να επισκεφθείτε τον οφθαλμίατρό σας.

Συνδέεται η ξηροφθαλμία με την ξηροδερμία;

Σε σχετικά σπάνιες περιπτώσεις η ξηροφθαλμία και η ξηροδερμία σχετίζονται:

• Στο σύνδρομο Sjogren, όπου συνυπάρχει και ξηροστομία
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα
• Θυρεοειδοπάθεια Graves
• Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα/ροδόχρους ακμή
• Προχωρημένη ηλικία

Στις περιπτώσεις αυτές είναι σημαντική η εκτίμηση από ρευματολόγο/ενδοκρινολόγο ώστε να αποκλειστούν συστηματικά νοσήματα.