Τι είναι το γλαύκωμα;

Το γλαύκωμα είναι μία πάθηση που αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία τύφλωσης παγκοσμίως. Πρόκειται για έναν ιατρικό όρο που περιλαμβάνει μία ομάδα παθήσεων του οφθαλμού, οι οποίες έχουν ως κοινό τους χαρακτηριστικό τις σταδιακές, μη αναστρέψιμες αλλαγές στο οπτικό νεύρο. Αυτές οι παθήσεις προκαλούν αντίστοιχα ελλείμματα στο οπτικό μας πεδίο λόγω απώλειας των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς χιτώνα. 

Το γλαύκωμα σχετίζεται (στους περισσότερους τύπους του) με αυξημένη πίεση του οφθαλμού, που προκαλεί την προοδευτική επιδείνωση της λειτουργίας του οπτικού νεύρου, χωρίς να προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Όσο η νόσος προχωρά, παρατηρείται περιφερειακή απώλεια όρασης, μέχρι και ολική τύφλωση αν δεν αντιμετωπιστεί.

Γλαύκωμα

Το γλαύκωμα οδηγεί σε σημαντικό περιορισμό του περιφερικού οπτικού πεδίου.

Ποια είναι τα αίτια εμφάνισης του γλαυκώματος;

Ο πιο σημαντικός προδιαθεσικός παράγοντας εμφάνισης του γλαυκώματος είναι η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση.  Η αιτιολογία της αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι η μειωμένη παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού που έχουμε στον οφθαλμό, παρά η αυξημένη παραγωγή του. Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί πως η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση δε συνοδεύεται πάντα από βλάβες του οπτικού νεύρου. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται οφθαλμική υπερτονία.

Πέραν της ενδοφθάλμιας πίεσης υπάρχουν και άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες για την ανάπτυξη γλαυκώματος:

  • Ηλικία: Η αυξημένη ηλικία αυξάνει το κίνδυνο εμφάνισης γλαυκώματος.
  • Φυλή: Οι αφροαμερικανοί έχουν το υψηλότερο ρίσκο και είναι ανθεκτικότεροι στη θεραπεία σε σύγκριση με τους καυκάσιους. 
  • Μυωπία: Η μυωπία φαίνεται να έχει υψηλά ποσοστά συσχέτισης με το γλαύκωμα. Συχνά είναι δύσκολο να αξιολογηθεί το οπτικό νεύρο, ειδικά σε υψηλότερους βαθμούς μυωπίας, καθώς μπορεί να εμφανίζει ελλείμματα οπτικού πεδίου ακόμα και χωρίς να συνυπάρχει γλαύκωμα.
  • Πάχος του κερατοειδούς: Όσο πιο λεπτός είναι ο κερατοειδής χιτώνας, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα εμφάνισης γλαυκώματος.
  • Οικογενειακό ιστορικό και κληρονομικότητα: Η πιθανότητα ανάπτυξης γλαυκώματος αυξάνει απο 3 έως 13 φορές αν υπάρχει πρώτου βαθμού συγγένεια με γλαυκωματικό ασθενή. 
  • Άλλοι παράγοντες περιλαμβάνουν τον σακχαρώδη διαβήτη, την αρτηριακή υπέρταση και τον καθιστικό τρόπο ζωής.

Ποια είναι τα συμπτώματα του γλαυκώματος; 

Στις περισσότερες μορφές γλαυκώματος, τις οποίες θα δούμε παρακάτω, ο ασθενής δεν παρουσιάζει συμπτώματα, παρά μόνο απώλεια όρασης και οπτικού πεδίου όταν πια η νόσος βρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο. Σε συγκεκριμένη κατηγορία γλαυκώματος, όπως το γλαύκωμα κλειστής γωνίας, ο ασθενής μπορεί να παρατηρήσει ξαφνική απώλεια όρασης συνοδευόμενης από πόνο και ερυθρότητα οφθαλμού. Αυτό είναι μια επείγουσα κατάσταση κρίσης γλαυκώματος κλειστής γωνίας που χρήσει άμεσης θεραπείας για την αποφυγή πρόκλησης ολικής τύφλωσης.

Τύποι γλαυκώματος

Το γλαύκωμα περιλαμβάνει ένα σύνολο παθήσεων που έχουν διαφορετική παθοφυσιολογία αλλά την ίδια κατάληξη, δηλαδή την απώλεια όρασης μέσω μη αναστρέψιμης βλάβης του οπτικού νεύρου:

Χρόνιο γλαύκωμα ανοικτής γωνίας

Είναι η συχνότερη μορφή γλαυκώματος, η οποία δεν παρουσιάζει συμπτώματα παρά μόνο στα τελευταία στάδια και είναι χρόνια. Ονομάζεται γλαύκωμα ανοικτής γωνίας γιατί η γωνία μεταξύ της οπίσθιας επιφάνειας του κερατοειδούς και της ίριδας είναι ανοικτή. Προκαλείται από τη μειωμένη παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού, οδηγώντας σε χρόνια αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης. 

Γλαύκωμα κλειστής γωνίας – Οξύ γλαύκωμα

Το γλαύκωμα κλειστής γωνίας ή οξύ γλαύκωμα προκαλείται από αδυναμία παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού του οφθαλμού, καθώς η γωνία μεταξύ της οπίσθιας επιφάνειας του κερατοειδούς και της ίριδας είναι κλειστή. Συναντάται συχνότερα σε ασθενείς με υπερμετρωπία και αυξημένη ηλικία και έχει ισχυρή κληρονομική προδιάθεση. Μπορεί να εμφανιστεί είτε με ξαφνική απώλεια όρασης με πόνο, ερυθρότητα και εμετούς είτε να παραμείνει ασυμπτωματικό για έτη, οδηγώντας σε μη αναστρέψιμες βλάβες του οπτικού νεύρου. Η οξεία κρίση γλαυκώματος χρήζει άμεσης θεραπείας είτε φαρμακευτικά είτε με laser ιριδοτομή, κατά την οποία με το YAG laser δημιουργείται μια τρύπα στην ίριδα, αποκαθιστώντας την ομαλή ροή του υδατοειδούς υγρού εντός του οφθαλμού. 

Δευτεροπαθές γλαύκωμα

Δευτεροπαθές ονομάζεται το γλαύκωμα που οφείλεται σε διαφορετική αιτία από την ανατομική κατασκευή και γενετική προδιάθεση του οφθαλμού. Οι πιθανές αιτίες δευτεροπαθούς γλαυκώματος περιλαμβάνουν την ύπαρξη:

  • Χρόνιας φλεγμονής
  • Τραύματος
  • Όγκου 
  • Προχωρημένου καταρράκτη
  • Νεοαγγειακών μεμβρανών, λόγω ισχαιμικών βλαβών του οφθαλμού από σακχαρώδη διαβήτη ή αποφράξεις αγγείων

Συγγενές γλαύκωμα

Αποτελεί σπάνια πάθηση με ισχυρή γενετική προδιάθεση και αφορά νεογνά και παιδιά. Ευθύνεται για περίπου το 5% της τυφλότητας στην παιδική ηλικία. Προκαλεί αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση και εμφανίζεται με συμπτώματα όπως φωτοφοβία, δακρύρροια και βλεφαρόσπασμο. Η πρόγνωση ποικίλλει σημαντικά από καλή έως πλήρη τύφλωση. 

Γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης

Στο γλαύκωμα υψηλής πίεσης ο ασθενής εμφανίζει τις ίδιες γλαυκωματικές βλάβες του οπτικού νεύρου με το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, αλλά η ενδοφθάλμια πίεση είναι εντός των φυσιολογικών ορίων. Η πορεία της νόσου είναι επίσης παρόμοια με το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, έχοντας μια χρόνια πορεία χωρίς συμπτώματα. Παρά το γεγονός ότι η αιτία της νόσου αυτής δε δείχνει να συνδέεται άμεσα με την ενδοφθάλμια πίεση, αλλά με άλλους παράγοντες όπως υπόταση και αγγειακές διαταραχές, η θεραπεία της στοχεύει στην επαρκή μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, όπως και σε άλλες μορφές γλαυκώματος.

Πώς γίνεται η διάγνωση του γλαυκώματος;

Η διάγνωση του γλαυκώματος περιλαμβάνει μια σειρά εξετάσεων, τα αποτελέσματα των οποίων αξιολογούνται συνδυαστικά: 

  • Μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
  • Βυθοσκόπηση, δηλαδή εξέταση του αμφιβληστροειδή στη σχισμοειδή λυχνία μετά από διαστολή της κόρης με ειδικές σταγόνες.
  • Γωνιοσκόπηση (εξέταση της γωνίας κερατοειδούς – ίριδας με ειδικό φακό στη σχισμοειδή λυχνία).
  • Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT): Επιτρέπει την αντικειμενική μέτρηση του πάχους του οπτικού νεύρου και ανιχνεύει οποιεσδήποτε μεταβολές στην πορεία του χρόνου.
  • Εξέταση οπτικών πεδίων: Αποτελεί την πιο ειδική και ευαίσθητη εξέταση της λειτουργίας του οπτικού νεύρου, εντοπίζοντας ακόμα και σε πολύ πρώιμα στάδια τις γλαυκωματικές αλλαγές.
  • Τομογραφία των οπτικών θηλών (HRT): Η εξέταση αυτή είναι σημαντική στη διάγνωση και την αντιμετώπιση του γλαυκώματος. Στο πλαίσιο αυτής, χρησιμοποιείται ένα ειδικό laser για τη λήψη τρισδιάστατων φωτογραφιών της κεφαλής του οπτικού νεύρου.

Ποιες είναι οι μέθοδοι θεραπείας του γλαυκώματος;

Η θεραπεία για την αντιμετώπιση του γλαυκώματος είναι στις περισσότερες περιπτώσεις φαρμακευτική, τουλάχιστον στις πιο ήπιες μορφές. Αν η φαρμακευτική αγωγή δεν επιτύχει την επιθυμητή μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, τότε εφαρμόζονται επεμβατικές θεραπείες με laser ή χειρουργική επέμβαση. Η χειρουργική του γλαυκώματος έχει εξελιχθεί πολύ την τελευταία δεκαετία με την ανάπτυξη ελάχιστα επεμβατικών χειρουργικών μεθόδων (τα λεγόμενα MIGS) που φέρνουν εκπληκτικά αποτελέσματα, μειώνοντας κατά πολύ την ανάγκη για την εφαρμογή των παλαιότερων συμβατικών χειρουργείων. Πιο συγκεκριμένα οι μέθοδοι αντιμετώπισης είναι οι εξής:

Φαρμακευτική αγωγή 

Περιλαμβάνει ένα συνδυασμό διαφόρων αντιγλαυκωματικών κολλυρίων που, ανάλογα τη θεραπευτική ουσία που περιέχουν, επιτυγχάνουν μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης με διαφορετικό τρόπο. Αξίζει να σημειωθεί ότι μπορεί να χρειαστεί ο ασθενής να χρησιμοποιεί μέχρι και τρία κολλύρια την ημέρα.

Θεραπεία με laser

Η πιο συχνή και προηγμένη μορφή laser θεραπείας για το γλαύκωμα είναι η εκλεκτική laser τραμπεκουλοπλαστική (SLT). Η μέθοδος αυτή εφαρμόζει μη-θερμικό laser στη γωνια του προσθίου θαλάμου, από την οποία παροχετεύεται το υδατοειδές υγρό. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται η απομάκρυνσή του και μειώνεται η ενδοφθάλμια πίεση. Η αγωγή αυτή με βάση τις νέες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Γλαυκώματος μπορεί να εφαρμοστεί και ως αγωγή πρώτου βαθμου πριν από τη χρήση σταγόνων. Προκαλεί μείωση 25 με 30% της ενδοφθάλμιας πίεσης και συχνά χρειάζεται να επαναλαμβάνεται ανά 3 με 4 έτη. Μπορεί επίσης να εφαρμοστεί συνδυαστικά με τη λήψη κολλυρίων. 

Σε γλαύκωμα κλειστής γωνίας εφαρμόζεται η laser ιριδοτομή, η οποία αποκαθιστά την ομαλή κυκλοφορία του υδατοειδούς υγρού. Τέλος, σε προχωρημένες μορφές δευτερογενούς γλαυκώματος εφαρμόζεται η κυκλοφωτοπηξία, η οποία προκαλεί μείωση της παραγωγής του υδατοειδούς υγρού μέσω της εκλεκτικής καταστροφής του ακτινωτού σώματος του οφθαλμού.

Μικροεπεμβατική χειρουργική θεραπεία (MIGS) 

Περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος ενθεμάτων και ελάχιστα επεμβατικών μεθόδων που με διαφορετικούς μηχανισμούς επιτυγχάνουν σημαντική μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Ενδείκνυνται σε ασθενείς με αρχικό έως μετρίου βαθμού γλαύκωμα. Οι τεχνικές MIGS περιλαμβάνουν stents όπως το istent, τεχνικές τραμπεκουλεκτομής, όπως το Kahook Dual Blade, καθώς και τεχνικές βελτίωσης της λειτουργίας του καναλιού του Schlemm, όπως είναι η εκ των έσω καναλοπλαστική. 

Χειρουργική θεραπεία γλαυκώματος

Η κλασική συμβατική χειρουργική θεραπεία του γλαυκώματος επιτυγχάνει τη μεγαλύτερη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, μέσω της βελτίωσης της παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού. Η πιο συχνά εφαρμοζόμενη επέμβαση είναι αυτή της τραμπεκουλεκτομής, κατά την οποία δημιουργείται ένας νέος δρόμος για την απομάκρυνση του υδατοειδούς υγρού από τον πρόσθιο θάλαμο προς την εξωτερική επιφάνεια του σκληρού χιτώνα. Τέλος, σε περιπτώσεις αποτυχημένων επεμβάσεων τραμπεκουλεκτομής ή σε δευτεροπαθή γλαυκώματα γίνεται ένθεση ειδικών βαλβίδων παροχέτευσης όπως Ahmed ή Baerveldt tube.

Στόχος της αντιμετώπισης του γλαυκώματος είναι η μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ασθενούς, στο επίπεδο στο οποίο η νόσος παραμένει στάσιμη και δεν προχωρά σε περαιτέρω καταστροφή του οπτικού νεύρου.

Ποιο είναι το κόστος εγχείρησης του γλαυκώματος;

Το κόστος της επέμβασης γλαυκώματος εξαρτάται από το είδος του χειρουργείου που θα επιλεχθεί εξατομικευμένα, με βάση τις ανάγκες του κάθε ασθενούς. Επικοινωνήστε με τον χειρουργό οφθαλμίατρό σας, προκειμένου να σας ενημερώσει πλήρως.

O Dr. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.