Τι είναι οι όγκοι κόγχου;

Ο κόγχος είναι η οστέινη κοιλότητα που περιβάλλει το μάτι και είναι ανατομικά ιδιαίτερα πολύπλοκη, καθώς εντός αυτής της κοιλότητας βρίσκονται πέρα από τον οφθαλμό και μύες, αγγεία, νεύρα, αδένες, συνδετικός ιστός και λίπος. 

Οι όγκοι του οφθαλμικού κόγχου μπορεί να έχουν μια μεγάλη ποικιλία αιτιών και απαιτούν πολύ προσεκτική εξέταση και λήψη ιατρικού ιστορικού. Οι αιτίες μπορεί να ποικίλλουν από απλές καλοήθεις βλάβες έως κακοήθη και απειλητικά για τη ζωή νεοπλάσματα που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση. Οι όγκοι κόγχου μπορεί να εμφανίζονται πρωτοπαθώς στον κόγχο (πρωτοπαθείς όγκοι), να αποτελούν επέκταση όγκων από γειτονικές ανατομικές δομές (όπως οι παραρρίνιοι κόλποι), είτε να είναι ακόμα και μεταστατικοί όγκοι από απομακρυσμένα σημεία του σώματος (για παράδειγμα καρκίνος του μαστού).

Ποιοι είναι οι πιο συνήθεις όγκοι κόγχου;

Οι όγκοι κόγχου μπορεί να εμφανιστούν σε ενήλικες αλλά και στα παιδιά με διαφορετική συχνότητα ανάλογα με την αιτία.

Όγκοι κόγχου σε παιδιά

Στην παιδική ηλικία εμφανίζονται καλοήθεις και κακοήθεις όγκοι. Στους καλοήθεις παιδιατρικούς όγκους ανήκουν τα ακόλουθα:

  • Τριχοειδικό αιμαγγείωμα: Τα τριχοειδικά αιμαγγειώματα αποτελούν τους πιο συχνούς όγκους κόγχου των παιδιών και εμφανίζονται κατά τη γέννηση και μέχρι τους τρεις πρώτους μήνες ζωής. Τις περισσότερες φορές υποχωρούν αυτόματα χωρίς θεραπεία. Παρ’ όλα αυτά, αν μεγαλώσουν απότομα σε μέγεθος προκαλώντας πτώση του βλεφάρου, χρήζουν θεραπείας για την αποφυγή εμφάνισης αμβλυωπίας
  • Δερμοειδής κύστη: Συνήθως εμφανίζονται στην περιοχή κάτω από το έξω τμήμα του φρυδιού ως πρήξιμο χωρίς πόνο. 
  • Λεμφαγγειώματα.
  • Ιστιοκυτταρικοί όγκοι.

Στους κακοήθεις παιδιατρικούς όγκους κόγχου περιλαμβάνονται τα παρακάτω: 

  • Ραβδομυοσάρκωμα: Αποτελεί τον συχνότερο πρωτοπαθή καρκίνο κόγχου στα παιδιά και εμφανίζεται σε πολύ μικρή ηλικία με εξαιρετικά ταχεία εξέλιξη. 
  • Νευροβλάστωμα.
  • Όγκος Wilms.
  • Λευχαιμία.
  • Λέμφωμα Burkitt.

Όγκοι κόγχου σε ενήλικες

Στους ενήλικες μπορεί να εμφανιστούν οι ακόλουθοι όγκοι κόγχου:

  • Σηραγγώδες αιμαγγείωμα: Αποτελεί τη συχνότερη μορφή καλοήθους όγκου κόγχου στην ενήλικη ζωή και συνήθως δεν προκαλεί προβλήματα στον ασθενή. Συνήθως, απλά παρακολουθείται με αξονική τομογραφία και η χειρουργική επέμβαση ενδείκνυται μόνο σε περίπτωση μεγάλου μεγέθους του όγκου.
  • Λέμφωμα: Αποτελεί το δεύτερο σε συχνότητα όγκο του κόγχου στους ενήλικες. Το λέμφωμα κόγχου είναι καρκίνος χαμηλής κακοήθειας και συνήθως εντοπίζεται σαν τυχαίο εύρημα σε αξονική ή μαγνητική τομογραφία ή αποτελεί μετάσταση γενικευμένου λεμφώματος. 
  • Μηνιγγίωμα οπτικού νεύρου: Αποτελεί όγκο των μηνίγγων, του λεπτού προστατευτικού υμένα που επικαλύπτει το οπτικό νεύρο. Είναι καλόηθες και έχει πολύ αργή εξέλιξη.
  • Όγκοι δακρυϊκού αδένα: Περιλαμβάνουν το πλειόμορφο αδένωμα και το αδενοκυστικό καρκίνωμα. Οι όγκοι του δακρυϊκού αδένα εμφανίζονται σχετικά συχνά και η ακέραιη και πλήρης αφαίρεσή τους είναι απαραίτητη, καθώς σε διαφορετική περίπτωση μπορεί να εξελιχθούν σε πολύ επιθετική και κακοήθη μορφή όγκου.
  • Γλοίωμα οπτικού νεύρου: Αποτελεί σπάνιο όγκο του οπτικού νεύρου με αργή πορεία και συνήθως σχετίζεται με νευροϊνωμάτωση τύπου 1.
  • Σάρκωμα: Προέρχεται από τον περιβάλλοντα λιπώδη ιστό ή/και τους μύες.
  • Σβάννωμα/νευρίνωμα: Προέρχεται από τα κύτταρα του Schwann που περιβάλλουν τα νεύρα.
  • Μεταστατικοί όγκοι, όπως ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εντοπιστούν εντός του οφθαλμικού κόγχου.
  • Όγκοι παραρρινίων κόλπων ή των βλεφάρων μπορούν να επεκταθούν εντός του οφθαλμικού κόγχου.

Ποια συμπτώματα παρουσιάζουν οι όγκοι κόγχου;

Ο οφθαλμικός κόγχος αποτελεί ανατομικά μια μικρή περιοχή που περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές ανατομικές δομές. Επομένως, ακόμα και ένας μικρός σε μέγεθος όγκος μπορεί να προκαλέσει σημαντικά συμπτώματα λόγω μετατόπισης και πίεσης του οφθαλμού και των γύρω ιστών. Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

  • Διπλωπία
  • Πρόπτωση/εξόφθαλμο
  • Πόνο
  • Μείωση της όρασης
  • Οίδημα βλεφάρων
  • Βλεφαρόπτωση

Οι καλοήθεις όγκοι κόγχου συνήθως δεν εμφανίζονται με έντονο πόνο και έχουν πιο αργή εξέλιξη από τους κακοήθεις. 

Πώς γίνεται η διάγνωση των όγκων κόγχου; Εξετάσεις

Η διάγνωση των όγκων κόγχου γίνεται αρχικά με καλή και λεπτομερή κλινική εξέταση και λήψη αναλυτικού ιατρικού ιστορικού. Παράλληλα, απαιτούνται απεικονιστικές εξετάσεις, όπως η αξονική ή/και η μαγνητική τομογραφία με χρήση σκιαγραφικού για τη λεπτομερή απεικόνιση και εξέταση των χαρακτηριστικών του όγκου, ώστε να καθοδηγήσει τον χειρουργό στη σωστή θεραπευτική προσέγγιση.

Ποια είναι η θεραπεία για την αντιμετώπιση των όγκων κόγχου;

Η θεραπεία για την αντιμετώπιση των όγκων κόγχου εξαρτάται από το είδος του όγκου, την εντόπισή του εντός του κόγχου και τα συμπτώματα του ασθενούς. Μετά από τις απεικονιστικές εξετάσεις, συχνά είναι απαραίτητη η βιοψία του όγκου, ώστε να καθοριστεί αν ο όγκος χρήζει πλήρους χειρουργικής αφαίρεσης ή ακτινοβολίας και χημειοθεραπείας ή συνδυασμό τους. Οι καλοήθεις όγκοι συχνά παρακολουθούνται απλά ανά τακτά χρονικά διαστήματα αν δεν προκαλούν έντονα συμπτώματα, ενώ οι κακοήθεις χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.