Τι είναι το corneal collagen cross-linking (C3R/CXL);

Tο corneal collagen cross-linking (CXL) ή αλλιώς θεραπεία διασύνδεσης κολλαγόνου είναι μια ελάχιστα επεμβατική μέθοδος αντιμετώπισης του κερατόκωνου, καθώς και εκτασιών του κερατοειδούς, μετά από διαθλαστική επέμβαση LASIK ή PRK. Το cross-linking αποτελεί μια από τις πιο επαναστατικές μεθόδους στη χειρουργική του κερατοειδούς την τελευταία δεκαπενταετία, έχοντας αλλάξει τελείως τον τρόπο προσέγγισης και αντιμετώπισης των κερατοειδικών εκτασιών με ποσοστά επιτυχίας που ξεπερνούν το 95%. Πριν από την ανάπτυξη της μεθόδου cross-linking η μόνη θεραπευτική επιλογή περιελάμβανε τη μεταμόσχευση κερατοειδούς, μια μέθοδο πολύ πιο επεμβατική και με αυξημένα ποσοστά επιπλοκών.

Η έννοια του cross-linking αναφέρεται στην ικανότητα των ινών κολλαγόνου του κερατοειδούς να δημιουργούν ισχυρές συνδέσεις μεταξύ τους, ώστε να σταθεροποιείται η δομή του κερατοειδούς, καθιστώντας τον ανθεκτικό και άκαμπτο. Η διαδικασία αυτή γίνεται φυσιολογικά με την πάροδο των ετών. Αυτό εξηγεί και το γιατί στην πλειοψηφία των ασθενών με κερατόκωνο, η πάθηση εμφανίζεται σε νεαρή ηλικία και σταθεροποιείται μετά από τα 35 έτη.

Ενδείξεις για την εφαρμογή της θεραπείας corneal cross-linking

Η κύρια ένδειξη εφαρμογής της θεραπείας collagen cross-linking είναι η αναστολή της διαδικασίας της κερατεκτασίας. Ως κερατεκτασία εννοούμε τη διαδικασία κατά την οποία το σχήμα του κερατοειδούς αρχίζει να μεταβάλλεται, λαμβάνοντας κωνικό σχήμα και οδηγώντας σε σταδιακά αυξανόμενο ανώμαλο αστιγματισμό, προκαλώντας πτώση της όρασης και της ποιότητάς της. Επομένως, η πιο συχνή ένδειξη είναι ο κερατόκωνος. Περαιτέρω ενδείξεις περιλαμβάνουν:

  • Μετεγχειρητική εκτασία κερατοειδούς (για παράδειγμα μετά από επέμβαση LASIK).
  • Περιφερειακή εκφύλιση Pellucid, η οποία προκαλεί λέπτυνση μιας λεπτής λωρίδας του κερατοειδούς στο κατώτερο περιφερειακό μέρος του, οδηγώντας σε ανώμαλο αστιγματισμό.
  • Περιφερική εκφύλιση Terrien, δηλαδή δημιουργία έλκους στην περιφέρεια του κερατοειδούς.

Προετοιμασία και εξετάσεις

Κατά την προετοιμασία, ο ασθενής πρέπει να αποφύγει την εφαρμογή φακών επαφής για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που θα του συστήσει ο θεράπων ιατρός. Αυτό ποικίλλει από τρεις ημέρες για μαλακούς φακούς επαφής έως 2 εβδομάδες, ανάλογα και τον βαθμό του αστιγματισμού του ασθενούς. Οι εξετάσεις που πρέπει να γίνουν προεγχειρητικά για την επέμβαση corneal cross-linking περιλαμβάνουν:

  • Εξέταση της οπτικής οξύτητας.
  • Καταγραφή της διαθλαστικής δύναμης των προηγούμενων γυαλιών του ασθενούς και σύγκριση με την τωρινή διάθλαση.
  • Μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
  • Εξέταση των προσθίων και οπισθίων ημιμορίων των οφθαλμών στη σχισμοειδή λυχνία.
  • Βυθοσκόπηση.
  • Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) του κερατοειδούς και του βυθού.
  • Τοπογραφία κερατοειδούς για ανάλυση των καμπυλοτήτων του κερατοειδούς και εξατομικευμένη θεραπεία με cross-linking.

Πώς πραγματοποιείται η τεχνική corneal cross-linking;

Η θεραπεία collagen cross-linking πραγματοποιείται με τοπική αναισθησία με ενστάλαξη αναισθητικών σταγόνων. Κάθε φορά χειρουργείται μόνο ένας οφθαλμός. Η διασύνδεση κολλαγόνου περιλαμβάνει αρχικά τη μηχανική αφαίρεση της επιφανειακής στοιβάδας του κερατοειδούς, το κερατοειδικό επιθήλιο. Στη συνέχεια, γίνεται ενστάλαξη σταγόνων μιας φωτοευαίσθητης βιταμίνης Β2 (ριβοφλαβίνης) στον κερατοειδή χιτώνα και μετά ακτινοβόλησή του με ακτίνες υπεριώδους ακτινοβολίας (UVA), η οποία οδηγεί σε αύξηση της ανθεκτικότητας και σταθεροποίηση της δομής του κερατοειδούς.

Υπάρχει η κλασική μέθοδος cross-linking, γνωστή και ως “Πρωτόκολλο της Δρέσδης”, καθώς και πιο εξελιγμένα πρωτόκολλα που στοχεύουν στη μείωση του χρόνου επέμβασης και την αύξηση του ποσοστού επιτυχίας της.

Κλασική μέθοδος cross-linking (Πρωτόκολλο της Δρέσδης)

Η κλασική μέθοδος διασύνδεσης κολλαγόνου περιλαμβάνει την αφαίρεση του επιθηλίου και στη συνέχεια την ενστάλαξη της βιταμίνης ριβοφλαβίνης (Β2) κάθε τρία λεπτά για μισή ώρα. Στη συνέχεια, γίνεται η ακτινοβόληση του κερατοειδούς με UVA, η οποία διαρκεί 30 λεπτά συνολικά. Στο τέλος, τοποθετείται προστατευτικός φακός επαφής και δίνονται μετεγχειρητικές οδηγίες στον ασθενή. Ο θεραπευτικός φακός επαφής αφαιρείται πέντε ημέρες μετά από την επέμβαση. 

Επιταχυμένα Πρωτόκολλα (Accelerated Protocols) 

Τα επιταχυμένα πρωτόκολλα διατηρούν ή αυξάνουν το συνολικό ποσό υπεριώδους ακτινοβολίας, ενώ παράλληλα μειώνουν τον διεγχειρητικό χρόνο. Υπάρχουν πολλά τέτοια πρωτόκολλα με διαφορετικούς βαθμούς επιτυχίας. Το ταχύτερο πρωτόκολλο, βάσει μελετών, που επιτυγχάνει συγκρίσιμο αποτέλεσμα με την κλασική μέθοδο, διαρκεί 9 με 14 λεπτά. 

Ο χειρουργός σας θα επιλέξει, με βάση τον προεγχειρητικό έλεγχο, το πρωτόκολλο θεραπείας για τη διασύνδεση κολλαγόνου, καθώς οι θεραπείες για τον κερατόκωνο γίνονται πάντα σε εξατομικευμένη βάση. 

Αποτελέσματα της θεραπείας collagen corneal cross-linking

Τα αποτελέσματα της θεραπείας collagen cross-linking είναι εντυπωσιακά. Έρευνες δείχνουν πως η επέμβαση αναστέλλει την επιδείνωση του κερατόκωνου σε ποσοστό άνω του 95% των ασθενών και οδηγεί σε σταθεροποίηση και βελτίωση της όρασης σε ποσοστά έως 80%.

Μετά από τη θεραπεία corneal cross-linking

Μετά από την επέμβαση για τη διασύνδεση κολλαγόνου ο χειρουργός θα σας δώσει μετεγχειρητικές οδηγίες που περιλαμβάνουν την προσωπική υγιεινή των ματιών και την εφαρμογή σταγόνων. Ο θεραπευτικός φακός επαφής αφαιρείται την 5η μετεγχειρητική ημέρα και ο ασθενής εφαρμόζει σταγόνες κορτιζόνης για τρεις μήνες μετά από την επέμβαση. To cross-linking δρα στον κερατοειδή για πολλούς μήνες, έως ότου επιτευχθεί το τελικό αποτέλεσμα. Η επιτυχία του κρίνεται στο εξάμηνο, όπου ο χειρουργός θα επαναλάβει εξετάσεις τοπογραφίας και μέτρηση οπτικής οξύτητας. Ανάλογα με τον ασθενή μπορεί να χρειαστεί νέα εφαρμογή φακών επαφής ή γυαλιών και αυτό μπορεί να γίνει στον ένα μήνα μετά από την πραγματοποίηση της επέμβασης.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία;

Η θεραπεία cross-linking εξασφαλίζει σε ποσοστά άνω του 95% τη σταθερότητα του κερατοειδούς και τη βελτίωση της όρασης. Είναι εξαιρετικά ασφαλής και ανώδυνη και αποτελεί πλεόν τη μέθοδο εκλογής σε ασθενείς με κερατόκωνο. Έχει μειώσει δραματικά τα ποσοστά ασθενών που χρήζουν μεταμόσχευσης κερατοειδούς.

Μπορεί το corneal cross-linking να εφαρμοστεί σε όλους του ασθενείς;

Η μέθοδος cross-linking δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις ακόλουθες καταστάσεις:

  • Πάχος κερατοειδούς λιγότερο από 400 μm
  • Προηγούμενη λοίμωξη του κερατοειδούς με ερπητοϊό
  • Εκτεταμένες ουλές κερατοειδούς
  • Αυτοάνοσα νοσήματα
  • Σοβαρή ξηροφθαλμία

Πόση διάρκεια έχει το αποτέλεσμα της θεραπείας corneal cross-linking;

Στις περισσότερες περιπτώσεις το αποτέλεσμα της θεραπείας corneal cross-linking είναι μόνιμο. Κάποιες φορές, ειδικά σε πολύ επιθετικές μορφές κερατόκωνου, ενδέχεται να χρειαστεί επανεφαρμογή της θεραπείας μετά από μήνες ή χρόνια από την αρχική επέμβαση.

Πότε θα επέλθει πλήρης αποκατάσταση της όρασης μετά από τη θεραπεία;

Συνήθως η εκτίμηση του τελικού αποτελέσματος της επέμβασης γίνεται στους 6 μήνες μετεγχειρητικά. Παρόλα αυτά, οι ασθενείς παρατηρούν σημαντική βελτίωση στην ποιότητα της όρασης ήδη από τον πρώτο μήνα εφαρμογής της θεραπείας.

Πότε θα επιστρέψω στην καθημερινότητά μου;

Η επιστροφή στην καθημερινότητα είναι άμεση καθώς τα ενοχλήματα διαρκούν 2 με 3 ημέρες μόνο. Ο ασθενής είναι άμεσα λειτουργικός και επιστρέφει στην εργασία του μετά από την πάροδο των μετεγχειρητικών αυτών ενοχλήσεων.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.