Τι είναι η πίεση στα μάτια;
Η πίεση στα μάτια, ή αλλιώς ενδοφθάλμια πίεση, διατηρεί το σχήμα του ματιού σφαιρικό και σταθερό. Το μάτι ως όργανο έχει τη δική του πίεση η οποία καθορίζεται από την ισορροπία παραγωγής και παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού εντός του οφθαλμού.
Αν η πίεση στο μάτι πέσει αισθητά, το μάτι γίνεται υποτονικό και μαλακώνει με αποτέλεσμα να συρρικνώνεται μακροπρόθεσμα. Από την άλλη, μια πολύ υψηλή πίεση στα μάτια είναι εξίσου επικίνδυνη για την υγεία του ματιού καθώς προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη στο οπτικό νεύρο.
Η πίεση στα μάτια είναι απαραίτητο να μετριέται σε κάθε οφθαλμολογικό έλεγχο καθώς οι διακυμάνσεις της συνήθως δεν προκαλούν συμπτώματα και μπορεί να επηρεάσουν την όραση.
Τι ανεβάζει την πίεση στα μάτια; Αιτίες.
Τι ανεβάζει, όμως, την πίεση στα μάτια; Οι πιο συχνές αιτίες είναι οι εξής:
- Πρόβλημα παροχέτευσης του υδατοειδούς υγρού μέσα από το διηθητικό ηθμό διηθητικό ηθμό (trabecular meshwork) του οφθαλμού. Είναι η πιο συχνή αιτία και εμφανίζεται στο γλαύκωμα ανοικτής γωνίας. Σχετίζεται με προχωρημένη ηλικία καθώς και με κληρονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
- Στενή γωνία μεταξύ ίριδας – κερατοειδή: Έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση και στη συνέχεια τον αποκλεισμό της διάβασης του υδατοειδούς υγρού από το διηθητικό ηθμό. Ονομάζεται γλαύκωμα κλειστής γωνίας και μπορεί υπό συνθήκες να οδηγήσει σε πολύ απότομη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
- Τραύμα ή χειρουργική επέμβαση ματιού: Στις περιπτώσεις αυτές η έκλυση φλεγμονωδών παραγόντων εντός του οφθαλμού μπορεί να οδηγήσει σε απότομη ή σταδιακή αύξηση της πίεσης στα μάτια με αποτέλεσμα μείωση της όρασης.
- Φάρμακα, όπως συχνότερα η κορτιζόνη, μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένη πίεση στα μάτια (steroid response).
- Ενδοφθάλμιες φλεγμονές, όπως η ραγοειδίτιδα μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού και αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, ή αλλιώς οφθαλμική υπέρταση, είναι μία από τις συχνότερες αιτίες μόνιμης απώλειας όρασης και χρήζει ιδιαίτερης προσοχής από τον ασθενή και τον οφθαλμίατρο.
Συμπτώματα της αυξημένης πίεσης στα μάτια
Η αυξημένη πίεση στα μάτια μπορεί να προκαλέσει πολύ έντονα συμπτώματα στον ασθενή όπως:
- Θολή όραση, ή απότομη πλήρη απώλεια όρασης
- Πονοκέφαλο, που είναι εντοπισμένος στη πλευρά του ματιού που έχει την οφθαλμική υπέρταση
- Τάση για εμετό και ναυτία
- Κόκκινα μάτια
- Πόνος στα μάτια
- Στεφάνια γύρω από τα φώτα
Τα άνω συμπτώματα αφορούν κυρίως περιπτώσεις ταχείας και έντονης αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Σε αργή και μακροχρόνια αύξηση της πίεσης στα μάτια, όπως στο γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, ο ασθενής στα πρώτα χρόνια της πάθησης δεν εμφανίζει απολύτως κανένα σύμπτωμα. Με τα χρόνια, οι βλάβες στο οπτικό νεύρο εγκαθίστανται και οδηγούν σε περιφερική μείωση του οπτικού πεδίου και εν τέλει απώλεια όρασης. Τα συμπτώματα από πίεση στα μάτια σε προχωρημένο γλαύκωμα είναι πολύ έντονα και δυσκολεύουν κατά πολύ τη καθημερινότητα του ασθενή.
Αυξημένη πίεση στα μάτια: Τι να αποφεύγω;
Σε περίπτωση που η πίεση στα μάτια έχει βρεθεί υψηλή πρέπει να αποφεύγονται τα εξής:
- Λήψη κορτιζόνης σε υψηλές δόσεις και για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα, καθώς είναι γνωστή η συσχέτισή της με το γλαύκωμα.
- Υψηλή δόση καφεϊνης, καθώς έχει φανεί πως σε άτομα με γενετική προδιάθεση για γλαύκωμα η υψηλή δόση καφεΐνης μπορεί να τριπλασιάσει το ρίσκο εμφάνισης της νόσου
- Φάρμακα, όπως αντιχολινεργικά (ατροπίνη, αμιτριπτυλίνη κ.α.), καθώς μπορούν να ανεβάσουν τη πίεση στα μάτια κλείνοντας τη γωνία μεταξύ κερατοειδούς-ίριδας.
- Συγκεκριμένες στάσεις σώματος και ασκήσεις (όπως συγκεκριμένες στάσεις της yoga, σκύψιμο με θέση του κεφαλιού χαμηλά).
- Άρση βαρών, καθώς η πίεση που ασκείται αυξάνει την ενδοφθάλμια πίεση.
- Το κάπνισμα μπορεί να αυξήσει την ενδοφθάλμια πίεση και παροδικά αλλά και μακροπρόθεσμα, γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγεται.
- Το τρίψιμο των ματιών προκαλεί παροδικές απότομες αυξήσεις της πίεσης των ματιών επιβαρύνοντας την υγεία του οπτικού νεύρου.
Είναι πολύ σημαντικό να ακολουθείτε τις οδηγίες του οφθαλμιάτρου σας ειδικά στην ακολούθηση της αντιγλαυκωματικής αγωγής, καθώς έρευνες έχουν δείξει πως η ελλειπής συμμόρφωση των ασθενών με την αγωγή του οφθαλμιάτρου είναι από τους πιο συχνούς λόγους αποτυχίας της θεραπείας.
Υπάρχει τρόπος για την πρόληψη της πίεσης στα μάτια;
Η πρόληψη της υψηλής πίεσης του ματιού γίνεται με δύο τρόπους:
- Τακτικούς οφθαλμολογικούς ελέγχους: Στον έλεγχο γλαυκώματος ο ιατρός σας θα λάβει λεπτομερές ιστορικό (ιδίως οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος), θα μετρήσει την ενδοφθάλμια πίεση και στη συνέχεια θα κάνει ειδικές εξετάσεις (όπως OCT οπτικών νεύρων, παχυμετρία κερατοειδούς και εξέταση οπτικών πεδίων) με βάση τις οποίες θα καθοριστεί το ρίσκο εμφάνισης γλαυκώματος και θα τεθεί στόχος ενδοφθάλμιας πίεσης.
- Όποτε χρειάζεται παρατεταμένη λήψη κορτιζόνης για οποιοδήποτε ιατρικό λόγο πρέπει να επισκέπτεστε τον οφθαλμίατρό σας καθόλη τη διάρκεια της αγωγής ώστε να εντοπιστεί τυχόν αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης στο πλαίσιο steroid response.
Πότε πρέπει να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο;
Η επίσκεψη σε οφθαλμίατρο για έλεγχο της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι απαραίτητη στις εξής περιπτώσεις:
- Κάθε ενήλικος άνω των 40 ετών πρέπει μία φορά το χρόνο να ελέγχεται οφθαλμολογικά και ιδιαίτερα για την πίεση των ματιών. Στις έρευνες έχει στατιστικά δειχθεί πως το ρίσκο ανάπτυξης γλαυκώματος ανεβαίνει σημαντικά μετά το 40ό έτος ηλικίας.
- Άτομα με συγγενείς που πάσχουν από γλαύκωμα (ιδιαίτερα α βαθμού συγγένεια) έχουν αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης γλαυκώματος και πρέπει ανεξαρτήτως ηλικίας να ελέγχονται σε ετήσια βάση.
- Σε περίπτωση που δείτε θολά και αυτό συνδυάζεται με έντονους πονοκεφάλους, η άμεση επίσκεψη στον οφθαλμίατρο για εξέταση της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι απαραίτητη.
- Άτομα με υψηλό διαθλαστικό σφάλμα (δηλαδή υψηλή μυωπία ή υπερμετρωπία άνω των 4 βαθμών) έχουν αυξημένο ρίσκο για γλαύκωμα και πρέπει να ελέγχονται ετήσια στον οφθαλμίατρό τους.
Η πρόληψη είναι η πιο βασική “θεραπεία” στο γλαύκωμα καθώς είναι νόσος που στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλεί συμπτώματα για πολλά έτη.
Πώς γίνεται η διάγνωση της πίεσης στο μάτι;
Η διάγνωση της πίεσης στο μάτι γίνεται με τις ακόλουθες εξετάσεις στον οφθαλμίατρο:
- Λήψη πλήρους ατομικού οφθαλμολογικού και γενικού ιστορικού (λήψη φαρμάκων)
- Λήψη οικογενειακού ιστορικού
- Τονομέτρηση Goldmann στη σχισμοειδή λυχνία
- Εξέταση προσθίων και οπισθίων ημιμορίων
- Γωνιοσκοπία, δηλαδή εξέταση της γωνίας κερατοειδούς-ίριδας
- Παχυμετρία κερατοειδούς
- Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) οπτικών θηλών
- Μελέτη οπτικών πεδίων
- Καμπύλη οφθαλμικής πίεσης 8ώρου, που περιλαμβάνει τη μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης σε διαφορετικές στιγμές μέσα στην ημέρα ώστε να διαπιστωθούν τυχόν έντονες αποκλίσεις της πίεσης από τα φυσιολογικά όρια.
Η πλήρης μελέτη οφθαλμικής υπέρτασης περιλαμβάνει πολλές εξετάσεις και διαρκεί περίπου 1 ώρα συνολικά.
Πίεση στα μάτια: Τρόποι αντιμετώπισης
Οι τρόποι αντιμετώπισης της υψηλής πίεσης στα μάτια περιλαμβάνουν:
- Τοπική φαρμακευτική αγωγή με κολλύρια. Υπάρχουν 4 κατηγορίες κολλυρίων με διαφορετικό τρόπο δράσης και πολλά συνδυαστικά κολλύρια που περιέχουν 2 διαφορετικές φαρμακευτικές ουσίες. Ανάλογα με την ουσία, βοηθά είτε στη μείωση παραγωγής ή στη βελτίωση αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού.
- Φαρμακευτική αγωγή με χάπια ακεταζολαμίδης που λαμβάνονται από το στόμα και οδηγεί στη μείωση παραγωγής υδατοειδούς υγρού.
- Laser θεραπεία (SLT, selective laser trabeculoplasty), η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση της λειτουργικότητας του διηθητικού ηθμού του οφθαλμού. Ως laser θεραπεία στο γλαύκωμα υπάρχει και η YAG ιριδοτομή, η οποία εφαρμόζεται σε οξεία αύξηση της πίεσης λόγω κλειστής γωνίας κερατοειδούς-ίριδας και λειτουργεί δημιουργώντας μία μικρή τρύπα στην ίριδα επιτρέποντας τη διέλευση του υδατοειδούς υγρού.
- Χειρουργική θεραπεία: Τραμπεκουλεκτομή, τοποθέτηση βαλβίδας καθώς και ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές όπως τα MIGS. Συστήνεται όταν η φαρμακευτική αγωγή δεν επαρκεί.
Συχνά ασθενείς χρειάζονται συνδυαστικές θεραπείες των άνω ώστε να επιτευχθεί η ιδανική ενδοφθάλμια πίεση εξατομικευμένα για το δικό τους οπτικό νεύρο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές της πίεσης στα μάτια;
Δεν υπάρχει αυστηρό εύρος τιμών για την πίεση στα μάτια, καθώς για το κάθε άτομο αυτό προσδιορίζεται εξατομικευμένα. Ένα γενικώς αποδεκτό φυσιολογικό εύρος οφθαλμικής πίεσης είναι 9-22 mmhG.
Πίεση στα μάτια 22: Θεωρείται υψηλή;
Η πίεση στα μάτια 22 θεωρείται οριακή και υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όπως η ύπαρξη διαγνωσμένου γλαυκώματος, υψηλή. Υπάρχουν άτομα, όμως, που η πίεση 22 στα μάτια είναι απόλυτα φυσιολογική και δεν επηρεάζει το οπτικό νεύρο.
Πώς μετράμε την πίεση στα μάτια;
Η πίεση στα μάτια μετριέται από τον ειδικό οφθαλμίατρο με διάφορους τρόπους αλλά ο πιο αξιόπιστος είναι η τονομέτρηση Goldmann στη σχισμοειδή λυχνία μετά από ενστάλαξη αναισθητικού κολλυρίου.
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πίεση στα μάτια;
Το άγχος έχει φανεί πως μπορεί παροδικά να αυξήσει τη πίεση τα μάτια και να επιδεινώσει ένα προϋπάρχον γλαύκωμα μέσω αύξησης της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες.
Σχετίζεται η πίεση ματιού με τον καταρράκτη;
Ο προχωρημένος καταρράκτης οδηγεί σε αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης καθώς μειώνει τη δυνατότητα αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού. Ειδικά άτομα με υπερμετρωπία κινδυνεύουν από γλαύκωμα κλειστής γωνίας όταν έχουν καταρράκτη.
Τι υποδηλώνουν τα κόκκινα μάτια σε συνδυασμό με πίεση ματιών;
Όταν συνυπάρχουν κόκκινα μάτια και υψηλή πίεση ματιών, πρόκειται για γλαύκωμα κλειστής γωνίας και χρήζει άμεση φαρμακευτική και χειρουργική αντιμετώπιση από το θεραποντα οφθαλμίατρο.
Πίεση στα μάτια και πονοκέφαλος. Τι σημαίνει;
Όταν έχουμε πίεση στα μάτια και πονοκέφαλο, αυτό σημαίνει απότομη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και πιθανότερα κρίση οξέως γλαυκώματος κλειστής γωνίας, κατάστασης απειλητικής για βλάβη στο οπτικό νεύρο που χρήζει άμεσα θεραπείας.
