Τι είναι η εξόρυξη και η εκκένωση του βολβού;

Η εξόρυξη βολβού είναι η αφαίρεση ολόκληρου του οφθαλμού από τον οφθαλμικό κόγχο, ενώ η εκκένωση είναι η αφαίρεση μόνο των περιεχομένων του βολβού, αφήνοντας πίσω τον σκληρό χιτώνα, δηλαδή το λευκό τοίχωμα του ματιου. Και οι δύο επεμβάσεις περιλαμβάνουν την ένθεση ειδικού εμφυτεύματος (σφαίρας) που αντικαθιστά το μέγεθος του βολβού που αφαιρείται, καθώς και έναν τεχνητό οφθαλμό (πρόθεση) που τοποθετείται στην επιφάνεια και αισθητικά είναι όμοια με τον άλλο οφθαλμό.

Πότε κρίνεται απαραίτητη η εξόρυξη ή η εκκένωση του βολβού;

Και οι δύο αυτές επεμβάσεις είναι ακρωτηριαστικές, δηλαδή περιλαμβάνουν αφαίρεση οργάνου του σώματος και έτσι απαιτείται σωστή ένδειξη και εκτενής συζήτηση του ιατρού με τον ασθενή και τους συγγενείς του. Σε όλη τη διαδικασία είναι απαραίτητη η συμμετοχή ειδικού προσθετολόγου, ο οποίος κατασκευάζει και προσαρμόζει τον τεχνητό οφθαλμό στις ανάγκες του κάθε ασθενούς εξατομικευμένα. 

Η εκκένωση του βολβού πραγματοποιείται αρκετά συχνότερα στην καθημερινή πράξη. Οι δύο επεμβάσεις έχουν τις ακόλουθες ενδείξεις:

  • Σοβαρός τραυματισμός οφθαλμού.
  • Ενδοφθαλμίτιδα, δηλαδή σοβαρή λοίμωξη του βολβού μετά από τραύμα ή χειρουργική επέμβαση, που δεν ανταποκρίνεται σε φαρμακευτική αγωγή.
  • Χρόνια τυφλός οφθαλμός που προκαλεί σοβαρό πόνο στον ασθενή, συνήθως μετά από πολλές ενδοφθάλμιες επεμβάσεις.
  • Συμπαθητική οφθαλμία: Ονομάζεται η εξαιρετικά σπάνια κατάσταση φλεγμονής που εμφανίζεται σε υγιές μάτι, όταν το άλλο μάτι υποστεί σοβαρό τραυματισμό ή μετά από χειρουργείο. Η φλεγμονή του υγιούς ματιού μπορεί να συμβεί ακόμα μετά από χρόνια. Σε σοβαρές μορφές της μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της όρασης του υγιούς οφθαλμού. Θεωρείται πως η επέμβαση εξόρυξης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης συμπαθητικής οφθαλμίας, καθώς είναι πιο εκτεταμένη και περιλαμβάνει αφαίρεση του ραγοειδούς χιτώνα, ο οποίος θεωρείται υπεύθυνος για την έκλυση της φλεγμονής.
  • Κακοήθης ενδοφθάλμιος όγκος (μελάνωμα ή ρετινοβλάστωμα).
  • Μικροφθαλμία, δηλαδή εκ γενετής μικρός σε μέγεθος και τυφλός οφθαλμός που οδηγεί σε αισθητικά προβλήματα και ασυμμετρία των κόγχων και του προσώπου.

Σε ποιες περιπτώσεις γίνεται η επιλογή της μίας μεθόδου έναντι της άλλης;

Η εκκένωση είναι η επέμβαση που χρησιμοποιείται στις περισσότερες περιπτώσεις γιατί είναι πολύ πιο γρήγορη και απλή να εκτελεστεί, δεν απαιτεί γενική αναισθησία και έχει καλύτερο αισθητικό και λειτουργικό αποτέλεσμα με πολύ καλύτερη κινητικότητα του ματιού.

Η επέμβαση εξόρυξης βολβού είναι απαραίτητη σε περιπτώσεις κακοήθων ενδοφθάλμιων όγκων, καθώς με την πιο εκτεταμένη αφαίρεση ιστών μειώνεται και ο κίνδυνος περαιτέρω εξάπλωσης και μετάστασης του όγκου.

Πώς διενεργείται η εξόρυξη και η εκκένωση του οφθαλμού;

Και οι δύο επεμβάσεις γίνονται στο χειρουργείο υπό άσηπτες συνθήκες και παρουσία αναισθησιολόγου. Συγκεκριμένα, η εξόρυξη βολβού απαιτεί γενική αναισθησία, ενώ η εκκένωση γίνεται μόνο με τοπική αναισθησία και μέθη. 

Εξόρυξη οφθαλμού

Η εξόρυξη του βολβού περιλαμβάνει την αφαίρεση ολόκληρου του οφθαλμού μαζί με τμήμα του οπτικού νεύρου. Στη θέση του, εντός του κόγχου, τοποθετείται μόνιμο σφαιρικό συμπαγές ένθεμα, στο οποίο συρραφόνται οι μύες ώστε να αποκατασταθεί η κινητικότητα του εμφυτεύματος. Στο τέλος της επέμβασης τοποθετείται στην επιφάνεια μία προσωρινή οφθαλμική πρόθεση (τεχνητό μάτι) η οποία αντικαθίσταται από ειδική μόνιμη πρόθεση 6 εβδομάδες μετά την επέμβαση από ειδικό προσθετολόγο. Το βαθύ σφαιρικό ένθεμα μένει για πάντα στη θέση του, ενώ η πρόθεση μπορεί να αφαιρείται από τον ασθενή και να καθαρίζεται. 

Εκκένωση οφθαλμού

Στην εκκένωση του οφθαλμού αφαιρείται μόνο το περιεχόμενο του βολβού, αλλά το λευκό εξωτερικό τοίχωμα (σκληρός χιτώνας) παραμένει στη θέση του. Στο εσωτερικό του τοποθετείται, όπως στην εξόρυξη, ειδικό εμφύτευμα και στην επιφάνεια ο τεχνητός οφθαλμός ακριβώς με την ίδια διαδικασία της εξόρυξης. 

Εξόρυξη και εκκένωση οφθαλμού μετεγχειρητικά

Μετά από την επέμβαση της εξόρυξης και της εκκένωσης οφθαλμού, ο ασθενής επιστρέφει άμεσα σπίτι του με έναν πιεστικό επίδεσμο στο μάτι και παρακολουθείται σε εβδομαδιαία βάση. Χορηγείται ειδική φαρμακευτική αγωγή με αντιβίωση και κορτιζόνη από του στόματος, καθώς και αναλγητικά. Ο επίδεσμος αφαιρείται στο ιατρείο μία εβδομάδα μετά από την επέμβαση και, κατόπιν, ο ασθενής κάνει ενστάλαξη τοπικών σταγόνων μικτού κολλυρίου κορτιζόνης/αντιβίωσης για χρονικό διάστημα δύο εβδομάδων.

Πότε τοποθετείται για πρώτη φορά ο τεχνητός οφθαλμός;

Ο ασθενής φοράει τις πρώτες εβδομάδες μία προσωρινή οφθαλμική πρόθεση (τεχνητός οφθαλμός), ο οποίος στόχο έχει να συγκρατεί τα περιεχόμενα του κόγχου στη θέση τους και να διατηρεί την ανατομία των βλεφάρων φυσιολογική. Στο διάστημα αυτό οι ειδικός προσθετολόγος, κάνοντας τις σχετικές μετρήσεις, κατασκευάζει τη μόνιμη οφθαλμική πρόθεση, η οποία εφαρμόζεται για πρώτη φορά ενάμιση μήνα μετά από την επέμβαση. Ο ασθενής λαμβάνει ειδικές οδηγίες σχετικά με την υγιεινή του τεχνητού οφθαλμού από τον ειδικό προσθετολόγο.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.