Τι είναι η κυτταρίτιδα κόγχου;

Η κυτταρίτιδα κόγχου είναι η μόλυνση των μαλακών μορίων του οφθαλμικού κόγχου που βρίσκονται γύρω και πίσω από το μάτι. Ως “κυτταρίτιδα του οφθαλμικού κόγχου” εννοούμε τη διασπορά μικροβίων στον οφθαλμικό κόγχο από κοντινές ανατομικά περιοχές. Μπορεί να προσβάλει συχνά παιδιά όπως και ενήλικες και αποτελεί μία σοβαρή δυνητικά κατάσταση που μπορεί να απειλήσει την όραση, αλλά ίσως και τη γενικότερη υγεία του ασθενούς.

Ασθενείς με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης κυτταρίτιδας κόγχου είναι ασθενείς με οξεία λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, οξεία ή χρόνια παραρρινοκολπίτιδα, τραύμα στον κόγχο ή γύρω από αυτόν, έντονη τοπική ή διάχυτη λοίμωξη στον οφθαλμό, γενικευμένη λοίμωξη, ανοσοκατεσταλμένοι, καθώς και ασθενείς με χρόνια χρήση καθετήρα.

Αμφοτερόπλευρη προδιαφραγματική κυτταρίτιδα λόγω ερπητικού εκζέματος επιπλεφμένου με βακτηριακή λοίμωξη.

Αμφοτερόπλευρη προδιαφραγματική κυτταρίτιδα λόγω ερπητικού εκζέματος επιπλεφμένου με βακτηριακή λοίμωξη.

Κυτταρίτιδα κόγχου

Δέκα ημέρες μετά τη χορήγηση ενδοφλέβιας αγωγής.

Ποια είναι τα αίτια της κυτταρίτιδας του οφθαλμικού κόγχου;

Η πιο συχνή αιτία της κυτταρίτιδας κόγχου είναι η οξεία εξάπλωση μιας λοίμωξης στον οφθαλμικό κόγχο από τους παραρρίνιους κόλπους. Στα παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών η κυτταρίτιδα κόγχου ξεκινάει από λοίμωξη του ηθμοειδούς κόλπου. Στη συνέχεια επεκτείνεται στον οφθαλμικό κόγχο μέσα από ένα πάρα πολύ λεπτό τοίχωμα του που τα χωρίζει. Άλλα αίτια της κυτταρίτιδας κόγχου περιλαμβάνουν:

  • Βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος
  • Δακρυοκυστίτιδα
  • Λοίμωξη στα δόντια
  • Σηψαιμία και αιματογενή μετάδοση του μικροβιακού παράγοντα στον κόγχο
  • Οφθαλμικό χειρουργείο και ενδοφθαλμίτιδα
  • Τραύμα κόγχου
  • Τσίμπημα ή δάγκωμα από ζώο στον οφθαλμό ή γύρω από αυτόν

Ποιοι είναι η τύποι της κυτταρίτιδας κόγχου;

Το διάφραγμα του κόγχου είναι μια λεπτή ινώδης μεμβράνη που διαχωρίζει ανατομικά τον οφθαλμικό κόγχο σε πρόσθιο και οπίσθιο τμήμα. Ανάλογα με το σημείο που εντοπίζεται η λοίμωξη, δηλαδή μπροστά ή πίσω από το κογχικό διάφραγμα, η κυτταρίτιδα κόγχου διακρίνεται σε δύο κατηγορίες:

Προδιαφραγματική κυτταρίτιδα κόγχου

Πρόκειται για τη συχνότερη και πιο ήπια μορφή κυτταρίτιδας κόγχου. Εντοπίζεται μπροστά από το κογχικό διάφραγμα και προκαλεί οίδημα και φλεγμονή των επιφανειακών μαλακών μορίων, του δέρματος των βλεφάρων και του υποδόριου ιστού γύρω από τον οφθαλμό.

Οπισθοδιαφραγματική κυτταρίτιδα κόγχου

Η σπανιότερη και πιο σοβαρή μορφή. Η λοίμωξη επεκτείνεται πίσω από το διάφραγμα, προκαλώντας οίδημα του περικόγχιου λίπους. Είναι πιο σοβαρή γιατί υπάρχει ο κίνδυνος επέκτασής της μέσω των οφθαλμικών φλεβών στον σηραγγώδη κόλπο του εγκεφάλου με κίνδυνο θρόμβωσης, απώλειας όρασης και περαιτέρω επέκτασης της λοίμωξης στον εγκέφαλο. 

Ποια συμπτώματα παρουσιάζει η κυτταρίτιδα κόγχου;

Η προδιαφραγματική κυτταρίτιδα κόγχου προκαλεί μια σειρά έντονων συμπτωμάτων τα οποία περιλαμβάνουν:

  • Οίδημα των βλεφάρων
  • Ερυθρότητα και πόνο 
  • Πτώση του άνω βλεφάρου λόγω οιδήματος 

Ο οφθαλμός δεν προσβάλλεται στην προδιαφραγματική κυτταρίτιδα. Σηκώνοντας το άνω βλέφαρο ο βολβός είναι λευκός και κινείται κανονικά.

Η οπισθοδιαφραγματική κυτταρίτιδα προκαλεί όλα τα συμπτώματα της προδιαφραγματικής σε συνδυασμό με υψηλό πυρετό και κακουχία. Επίσης εμφανίζονται:

  • Πτώση της όρασης
  • Μειωμένη κινητικότητα οφθαλμού
  • Πολύ σοβαρός πόνος ιδίως στην κίνηση του οφθαλμού
  • Έντονη ερυθρότητα οφθαλμού
  • Διπλωπία

Πώς γίνεται η διάγνωση της κυτταρίτιδας του οφθαλμικού κόγχου;

Η διάγνωση είναι αρχικά κλινική με λήψη λεπτομερούς ιστορικού και εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία. Είναι πολύ σημαντικό ο ιατρός να διαφοροδιαγνώσει την προδιαφραγματική από την οπισθοδιαφραγματική κυτταρίτιδα. Αυτό γίνεται με τις ακόλουθες εξετάσεις:

  • Μέτρηση οπτικής οξύτητας
  • Μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης
  • Βυθοσκόπηση
  • Εξέταση της οφθαλμικής κινητικότητας
  • Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) του οπτικού νεύρου
  • Εκτίμηση των κορικών αντανακλαστικών

Σε κλινική υποψία οπισθοδιαφραγματικής λοίμωξης είναι απαραίτητη η άμεση διενέργεια των ακόλουθων εξετάσεων:

  • Αξονική τομογραφία (CT) κόγχου για εκτίμηση της έκτασης της λοίμωξης ενδοκρανιακά και αποκλεισμό δημιουργίας ενδοκρανιακού ή ενδοκογχικού αποστήματος.
  • Γενική εξέταση αίματος.
  • Λήψη καλλιεργειών αίματος για προσδιορισμό του μικροβίου που προκάλεσε τη λοίμωξη.
  • Λήψη καλλιεργειών από το δέρμα της περιοφθάλμιας περιοχής.
  • Λήψη επιχρίσματος από τη μύτη και το λαιμό.

Ο ασθενής πρέπει να εισαχθεί στο νοσοκομείο άμεσα σε υποψία οπισθοδιαφραγματικής κυτταρίτιδας. 

Ποια είναι η θεραπεία για την κυτταρίτιδα κόγχου;

Η θεραπεία της προδιαφραγματικής κυτταρίτιδας περιλαμβάνει την από του στόματος άμεση χορήγηση ευρέως φάσματος αντιβιοτικών και την καθημερινή παρακολούθηση του ασθενούς για να αποκλειστεί πιθανή επιδείνωση. Ο ασθενής ελέγχει τη θερμοκρασία του καθημερινά και σε περίπτωση απώλειας όρασης, επιδείνωσης της γενικής του κατάστασης ή διπλωπίας πρέπει να εξεταστεί άμεσα από τον γιατρό. Μετά από την έναρξη της αντιβιοτικής αγωγής η βελτίωση είναι συνήθως άμεση και η λοίμωξη υποχωρεί εντός μιας εβδομάδας.

Η οπισθοδιαφραγματική κυτταρίτιδα κόγχου είναι μια σοβαρή κατάσταση που χρήζει άμεσης θεραπευτικής αντιμετώπισης με συνεργασία οφθαλμιάτρου, ωτορινολαρυγγολόγου και λοιμωξιολόγου. Ο ασθενής με οπισθοδιαφραγματική κυτταρίτιδα πρέπει να εισαχθεί άμεσα στο νοσοκομείο. Γίνονται άμεσα οι αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω και μέχρι τον προσδιορισμό του υπαίτιου μικροβίου δίνονται ισχυρά, ευρέως φάσματος αντιβιοτικά ενδοφλεβίως. Η αγωγή στη συνέχεια τροποποιείται με βάση την ανταπόκριση του ασθενούς και τα αποτελέσματα των μικροβιακών εξετάσεων. Σε περίπτωση που στην αξονική τομογραφία φανεί η ύπαρξη αποστήματος εντός του κόγχου, είναι άμεση η χειρουργική αποσυμπίεση του κόγχου. Αφού η κατάσταση του ασθενούς αρχίσει να βελτιώνεται υπάρχει η δυνατότητα εξόδου από το νοσοκομείο και η αλλαγή σε θεραπεία από του στόματος.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.