Τι είναι οι όγκοι βλεφάρων;

Τα βλέφαρα είναι πολύπλοκες δομές που περιλαμβάνουν διαφορετικούς ιστούς, καθένας από τους οποίους μπορεί να εμφανίσει ένα διαφορετικό τύπο όγκου. Όπως και σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του σώματος, έτσι και στα βλέφαρα, οι όγκοι αποτελούν ανώμαλη ανάπτυξη ιστού. Ανάλογα με τη φύση του υπάρχουν τρεις κατηγορίες:

  1. Eίτε παραμένει σταθερός και παρουσιάζει μικρή ή καμία ανάπτυξη, χωρίς να εξελίσσεται σε καρκίνο (καλοήθης όγκος), 
  2. είτε είναι οριακός μεταξύ καλοήθειας και κακοήθειας και μεταπίπτει μετά από ένα χρονικό διάστημα σε καρκίνο (προ-κακοήθης όγκος), 
  3. είτε μεγαλώνει σε μέγεθος και καταστρέφει τους γειτονικούς ιστούς (σε περίπτωση κακοήθειας). Κάποιοι κακοήθεις όγκοι έχουν τη δυνατότητα να δίνουν μακρινές μεταστάσεις με ταχύτατο ρυθμό.

Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν τους όγκους βλεφάρου;

Τα πιο συχνά αίτια ανάπτυξης όγκων των βλεφάρων περιλαμβάνουν:

  • Αυξημένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία: Άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης όγκων στα βλέφαρα ή οπουδήποτε αλλού στο σώμα.
  • Αδύναμο (“πεσμένο”) ανοσοποιητικό σύστημα: Ασθενείς που βρίσκονται υπό ανοσοκαταστολή λόγω ασθενειών ή φαρμάκων έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης όγκων στα βλέφαρα ή οπουδήποτε αλλού στο σώμα.
  • Γενετική προδιάθεση: Σπάνια, υπάρχει κληρονομική προδιάθεση εμφάνισης συγκεκριμένων τύπων όγκων.

Ποια είναι τα συμπτώματα των όγκων βλεφάρου;

Τα συμπτώματα των όγκων βλεφάρων ποικίλλουν ανάλογα με τη θέση και τη φύση του όγκου και μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • Ερεθισμό.
  • Αιμορραγία.
  • Γρομπαλάκι στο πάνω βλέφαρο.
  • Γρομπαλάκι στο μάτι.
  • Οζίδιο στο βλέφαρο.
  • Διατάραξη της φυσιολογικής ανατομίας των βλεφάρων με πτώση των βλεφαρίδων και έλκη βλεφάρου.
  • Βλεφαρόπτωση, σε περίπτωση μεγάλου μεγέθους όγκων στο άνω βλέφαρο.
  • Εκτρόπιο, σε περίπτωση μεγάλου μεγέθους όγκου στο κάτω βλέφαρο.

Συχνά, οι ασθενείς αναφέρουν την ύπαρξη ενός μορφώματος σαν λίπωμα στο βλέφαρο ή μικρό οζίδιο χωρίς πόνο ή αιμορραγία. Οποιοδήποτε τέτοιο σύμπτωμα πρέπει να οδηγήσει τον ασθενή άμεσα στον οφθαλμίατρο.

Ποιοι είναι οι τύποι των όγκων βλεφάρων;

Οι όγκοι των βλεφάρων διαχωρίζονται, ανάλογα με τη φύση τους, σε καλοήθεις, προκαρκινωματώδεις και κακοήθεις.

Τύποι καλοήθων όγκων βλεφάρων

Οι πιο συχνοί καλοήθεις όγκοι των βλεφάρων είναι οι παρακάτω: 

  • Θηλώματα
  • Ξανθελάσματα
  • Κύστεις
  • Σπίλοι
  • Όγκοι που προέρχονται από αγγεία (αιμαγγειώματα) ή νεύρα (νευροινώματα)

Τύποι προκαρκινικών όγκων βλεφάρων

Προκαρκινωματώδεις βλάβες βλεφάρων περιλαμβάνουν τα παρακάτω:

  • Ακτινική κεράτωση, η οποία προκαλείται από εκτεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία και μπορεί να εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.
  • Νόσος Bowen, η οποία αποτελεί κακοήθεια βασικών στρωμάτων του δέρματος και σε μικρό ποσοστό μπορεί να εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.
  • Lentigo maligna, μια βλάβη που εμφανίζει αργή επέκταση κατά μήκος του βλεφάρου. Είναι ένας υπότυπος μελανώματος και εμφανίζεται σε ηλικιωμένους ασθενείς με χρόνια έκθεση στον ήλιο.

Τύποι κακοήθων όγκων βλεφάρων

  • Βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (Basal Cell Carcinoma)
    Ο πιο συχνός κακοήθης όγκος των βλεφάρων σε ποσοστό 85% είναι το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα. Σχετίζεται με έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Δε δίνει μεταστάσεις, αλλά αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, μπορεί να οδηγήσει σε τοπική διήθηση των γειτονικών ιστών και να εισχωρήσει στον οφθαλμικό κόγχο (οστέινη κοιλότητα που περιβάλλει το μάτι).
  • Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (Squamous Cell Carcinoma)
    Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι αρκετά σπανιότερο και αποτελεί μόνο το 5% του συνόλου των όγκων του βλεφάρων. Σχετίζεται, επίσης, με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Είναι πιο επιθετικό από το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα και μπορεί να δώσει μεταστάσεις τοπικά ή και σε απομακρυσμένα όργανα.
  • Καρκίνωμα των σμηγματογόνων αδένων (Sebaceous Gland Carcinoma)
    Το καρκίνωμα των σμηγματογόνων αδένων είναι μια σπάνια, αλλά πολύ επιθετική μορφή καρκίνου με θνησιμότητα που φτάνει στο 10%. Ο όγκος αυτός κλινικά μπορεί να μοιάζει με καλοήθεις όγκους, όπως το χαλάζιο, και χρειάζεται προσεκτική κλινική εξέταση από τον ειδικό.
  • Μελάνωμα (Melanoma)
    Το μελάνωμα εμφανίζεται πολύ σπάνια και αποτελεί λιγότερο από 1% των κακοήθων όγκων που εμφανίζονται στα βλέφαρα. Τοπικές αλλά και απομακρυσμένες μεταστάσεις είναι δυνατές και η θνησιμότητα ποικίλλει.
    Σπανιότερες, ακόμα, μορφές καρκίνου των βλεφάρων αποτελούν το καρκίνωμα των κυττάρων του Merkel, το λέμφωμα και το σάρκωμα Kaposi.

Ποια είναι η θεραπεία των όγκων βλεφάρων;

Οι κακοήθεις όγκοι των βλεφάρων είναι δυνητικά πολύ επικίνδυνοι, όχι μόνο για το μάτι αλλά και για τη γενική υγεία του ασθενούς, λόγω κινδύνου γενικευμένης εξάπλωσης και προσβολής διαφόρων οργάνων, ενώ αντιμετωπίζονται με πλήρη εκτομή.

Η σωστή τους αντιμετώπιση βασίζεται αρχικά στην ενδελεχή εξέταση από οφθαλμίατρο εξειδικευμένο στις παθήσεις των βλεφάρων. Η βιοψία έχει πολύ σημαντική θέση στις παθήσεις αυτές, καθώς πολύ συχνά είναι δύσκολο να διαφοροδιαγνώσει κανείς κλινικά   μόνο τον τύπο του όγκου. Σε περίπτωση που ο ασθενής διαγνωστεί με επιθετική μορφή καρκίνου, συστήνεται γενική ογκολογική εξέταση για εύρεση πιθανών μεταστάσεων.

Η βασική θεραπεία των όγκων βλεφάρου είναι η χειρουργική επέμβαση. Ο όγκος, ανάλογα με τον τύπο του, αφαιρείται επί υγιών ορίων με τοπική αναισθησία και στέλνεται για βιοψία. Ανάλογα με την περίπτωση, η αποκατάσταση του ελλείμματος γίνεται είτε σε πρώτο χρόνο είτε σε μια εβδομάδα από την αφαίρεση του όγκου. Η αποκατάσταση γίνεται με διάφορες μεθόδους, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν είτε απλή συρραφή της τομής είτε χρήση   μοσχευμάτων ή κρημνών. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου καθορίζεται εξατομικευμένα και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το μέγεθος του όγκου, τη θέση του και την κατάσταση των περιβαλλόντων ιστών.

Ορισμένοι όγκοι των βλεφάρων μπορεί να θεραπευτούν με κρυοθεραπεία, ακτινοβολία ή χημειοθεραπευτικά φάρμακα ή συνδυασμό όλων με χειρουργική επέμβαση ανάλογα με τη φύση του όγκου, την ηλικία του ασθενούς και το στάδιο της νόσου.

Όγκοι βλεφάρων μετεγχειρητικά

Μετά από την επέμβαση αφαίρεσης όγκου και αποκατάστασης του βλεφάρου, ο ασθενής κάνει ενστάλαξη τοπικών σταγόνων κορτιζόνης/αντιβίωσης. Η περιοχή της τομής πρέπει να παραμενει καθαρή και ο ασθενής κάνει τακτική επάλειψη με αντιβιοτική αλοιφή τρεις φορές την ημέρα. Είναι πολύ σημαντικό ο ασθενής να παρακολουθείται από τον χειρουργό οφθαλμίατρο για συνολικά πέντε έτη και ανά τακτά χρονικά διαστήματα μετά από το χειρουργείο, προκειμένου να αποκλειστεί η επανεμφάνιση της νόσου. Το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των μετεγχειρητικών ελέγχων εξαρτάται από το είδος του όγκου.

Συχνές ερωτήσεις

Αποτελούν οι όγκοι βλεφάρων κίνδυνο για το μάτι και την όραση;

Οι όγκοι βλεφάρων, αν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, δεν απειλούν τον οφθαλμό και την όραση. Αν, όμως, ένας όγκος επεκταθεί και παραμορφώσει την ανατομία του βλεφάρου, τότε υπάρχει κίνδυνος για την οφθαλμική επιφάνεια με έκθεση του κερατοειδούς. Αυτό μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε έλκος κερατοειδούς και είσοδο μικροβίων εντός του οφθαλμού. Ένας γρήγορα εξελισσόμενος κακοήθης όγκος μπορεί, αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά και έγκαιρα, να διηθήσει τον ίδιο τον οφθαλμό και να επεκταθεί περαιτέρω ενδοκρανιακά μέσω του οπτικού νεύρου και άλλων κοντινών δομών. Επομένως, είναι πολύ σημαντικός ο τακτικός έλεγχος από ειδικό οφθαλμίατρο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των όγκων βλεφάρου.

Υπάρχει κίνδυνος ο όγκος να εξαπλωθεί στον άλλο οφθαλμό;

Ο κίνδυνος να εξαπλωθεί ο όγκος στον άλλο οφθαλμό είναι ουσιαστικά μηδενικός καθότι οι όγκοι των βλεφάρων κατά κανόνα εξελίσσονται αργά και ακόμα και σε παραμελημένες περιπτώσεις που ο όγκος έχει προχωρήσει, η επέκτασή του στον άλλο οφθαλμό είναι πρακτικά αδύνατη.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.