Τι είναι η υπερμετρωπία;

Η υπερμετρωπία είναι μια κοινή διαθλαστική ανωμαλία κατά την οποία η όραση είναι θολή τόσο σε κοντινή όσο και σε μακρινή απόσταση. Συγκεκριμένα, προκειμένου να δούμε καθαρά απαραίτητη προϋπόθεση είναι οι ακτίνες του φωτός από ένα αντικείμενο να συγκεντρώνονται σε ένα σημείο πάνω στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, κατάσταση που ονομάζεται εμμετρωπία. Στην  υπερμετρωπία οι ακτίνες του φωτός δεν συγκεντρώνονται πάνω, αλλά πίσω από τον αμφιβληστροειδή, προκαλώντας θολή όραση σε κοντινές, αλλά και σε μακρινές αποστάσεις. Όσο πιο πίσω από τον αμφιβληστροειδή συγκεντρώνονται οι ακτίνες, τόσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός της υπερμετρωπίας.

Υπολογίζεται ότι 10% του πληθυσμού πάσχει από υπερμετρωπία. Είναι συνήθως παρούσα από την παιδική ηλικία, όπου σπάνια προκαλεί συμπτώματα και αυτό σε περιπτώσεις που είναι πολύ μεγάλη. Συχνότερα εκδηλώνεται με συμπτώματα μεταξύ των 40 και 50 ετών. Αυτό συμβαίνει γιατί σε νεότερες ηλικίες ο φακός του ματιού μας έχει την ικανότητα να αλλάζει τη δύναμή του, ανάλογα με την απόσταση από το αντικείμενο στο οποίο εστιάζει. Μεγαλώνοντας, αυτή η ικανότητα του φακού μειώνεται. Οι άνθρωποι που έχουν υπερμετρωπία, έχουν στις περισσότερες περιπτώσεις εξαιρετική όραση έως περίπου τα 40 έτη ζωής. Στη συνέχεια, συνήθως εμφανίζεται η πρεσβυωπία με αποτέλεσμα την θολή όραση, αρχικά σε κοντινές και στη συνέχεια σε μακρινές αποστάσεις. 

Ποια είναι τα είδη υπερμετρωπίας με βάση τα αίτια που την προκαλούν;

Η υπερμετρωπία με βάση τα αίτιά της κατατάσσεται σε δύο κατηγορίες:

  • Αξονική υπερμετρωπία: Αποτελεί τη συχνότερη μορφή. Το αξονικό μήκος του βολβού, δηλαδή η απόσταση από το πιο πρόσθιο τμήμα του, τον κερατοειδή, και από το πιο οπίσθιο, τον αμφιβληστροειδή, είναι μικρότερο από το φυσιολογικό. Αυτή η κατάσταση οδηγεί τις ακτίνες του φωτός, από τα αντικείμενα που εστιάζουμε, να συγκεντρώνονται σε ένα σημείο πίσω από τον αμφιβληστροειδή και επομένως η εικόνα να είναι θολή.
  • Διαθλαστική υπερμετρωπία: Στην περίπτωση αυτή, η καμπυλότητα του κερατοειδούς χιτώνα είναι μικρότερη του φυσιολογικού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η συνολική διαθλαστική του δύναμη να είναι χαμηλότερη και έτσι, το είδωλο να σχηματίζεται πίσω από τον αμφιβληστροειδή.
  • Μικτή υπερμετρωπία: Αποτελεί συνδυασμό των δύο άνω μορφών με ταυτόχρονη παρουσία αξονικής και διαθλαστικής υπερμετρωπίας.

Ποια συμπτώματα εκδηλώνονται στην υπερμετρωπία;

Τα πιο συχνά συμπτώματα που προκαλεί η υπερμετρωπία είναι τα εξής:

  • Θολή όραση σε κοντινές και σε μακρινές αποστάσεις: Ο ασθενής αρχικά παρατηρεί δυσκολία στην ανάγνωση βιβλίου, τη γραφή και άλλες δραστηριότητες που προϋποθέτουν ευκρινή όραση σε κοντινή απόσταση. Επίσης, συχνά οι ασθενείς δυσκολεύονται να δουν καθαρά στην τηλεόραση ή να αναγνωρίσουν ταμπέλες σε μακρινή απόσταση κατά την οδήγηση. 
  • Έντονοι και συχνοί πονοκέφαλοι, κυρίως σε παρατεταμένη προσπάθεια εστίασης σε κοντινά αντικείμενα, όπως είναι ο υπολογιστής ή το κινητό.
  • Ερεθισμός και πόνος των ματιών σε λειτουργίες που απαιτούν συγκέντρωση και παρατεταμένη εστίαση σε κοντινή ή μακρινή απόσταση.

 Πως βλέπει κάποιος που έχει υπερμετρωπία;

Υπερμετρωπία σε παιδιά

Η υπερμετρωπία ήπιου βαθμού είναι πολύ συχνή στην παιδική ηλικία. Όπως εξηγήσαμε νωρίτερα, συχνά σχετίζεται με το αξονικό μήκος του οφθαλμού. Στα νεογνά και τα παιδιά ο προσθιοπίσθιος άξονας του βολβού είναι, εκ των πραγμάτων, μικρός και έτσι η υπερμετρωπία μέχρις ενός σημείου είναι φυσιολογική. 

Όσο το παιδί μεγαλώνει και ο βολβός επιμηκύνεται, το διαθλαστικό πρόβλημα της υπερμετρωπίας μειώνεται. Έτσι, στα περισσότερα παιδιά είτε εξαλείφεται είτε μένει ένας πολύ μικρός βαθμός. Αυτός αντιρροπείται φυσιολογικά από τον μηχανισμό της προσαρμοστικής ικανότητας του φακού του ματιού μέχρι την πρεσβυωπική ηλικία, όπου σταδιακά αποδυναμώνεται. Η αύξηση της πρεσβυωπίας στα παιδιά, σταθεροποιείται συνήθως μέχρι το έκτο με έβδομο έτος ζωής και στη συνέχεια αρχίζει σταδιακά να μειώνεται με την ολοκλήρωση της ανάπτυξης.

Πώς γίνεται η διάγνωση της υπερμετρωπίας;

Η διάγνωση της υπερμετρωπίας γίνεται με μια σειρά εξετάσεων στο ιατρείο:

  • Μέτρηση της οπτικής οξύτητας.
  • Μέτρηση της διαθλαστικής δύναμης στο αυτόματο διαθλασίμετρο.
  • Σκιασκοπία.
  • Μέτρηση της διαθλαστικής δύναμης μετά από παράλυση του μηχανισμού προσαρμογής με σταγόνες κυκλοπληγίας.
  • Πλήρη εξέταση του προσθίου και οπισθίου ημιμορίου στη σχισμοειδή λυχνία και έλεγχο της ενδοφθάλμιας πίεσης.
  • Εξέταση της κινητικότητας των οφθαλμών και έλεγχο για την ύπαρξη στραβισμού.

Ποια είναι η θεραπεία για την αντιμετώπιση της υπερμετρωπίας;

Η διόρθωση, καθώς και η αντιμετώπιση, της υπερμετρωπίας γίνονται με τους ακόλουθους τρόπους:

Εφαρμογή υπερμετρωπικών γυαλιών

Συνήθως σε ηλικίες άνω των 50 ετών χορηγούνται πολυεστιακά γυαλιά.

Εφαρμογή υπερμετρωπικών φακών επαφής

Όπως συμβαίνει και με τα γυαλιά, σε ηλικίες άνω των 50 συχνά χρησιμοποιούνται πολυεστιακοί φακοί επαφής.

Θεραπεία με excimer laser με τη μέθοδο FemtoLASIK

Αποτελεί την πιο μοντέρνα και ασφαλή χειρουργική μέθοδο για την αντιμετώπιση της υπερμετρωπίας. Η ένδειξή της είναι συνήθως σε υπερμέτρωπες και πρεσβύωπες ασθενείς άνω των 45 ετών που δεν έχουν καταρράκτη. Συχνά, όμως, η FemtoLASIK μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε νεότερους ασθενείς που έχουν πολύ υψηλούς βαθμούς υπερμετρωπίας και φορούν μεγάλα υπερμετρωπικά γυαλιά. 

Αρχικά, δημιουργείται ένας λεπτός κρημνός (flap) στην επιφάνεια του κερατοειδούς με το femtosecond laser και στη συνέχεια με το excimer laser σμιλεύεται ο κερατοειδής και διορθώνονται οι βαθμοί της υπερμετρωπίας. Εφαρμοζεται το λεγόμενο “monovision”(μονοόραση), κατά το οποίο ο κυρίαρχος οφθαλμός διορθώνεται πλήρως από την υπερμετρωπία και ο άλλος οφθαλμός γίνεται ελαφρώς μυωπικός, ώστε ο ασθενής να έχει εξαιρετική όραση στις κοντινές αποστάσεις. Η επέμβαση FemtoLASIK διαρκεί συνολικά 15 λεπτά, είναι ανώδυνη και έχει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Θεραπεία με excimer laser με τη μέθοδο PRK

Η PRK είναι μια καθιερωμένη μέθοδος για τη θεραπεία της μυωπίας και του αστιγματισμού. Όσον αφορά την υπερμετρωπία προτιμάται η FemtoLASIK, όμως η PRK εφαρμόζεται με επιτυχία σε χαμηλούς βαθμούς υπερμετρωπίας, καθώς και σε περιπτώσεις που η FemtoLASIK είναι ανεφάρμοστη (π.χ. λόγω λεπτού πάχους του κερατοειδούς). 

Αλλαγή ενδοφακού (επέμβαση καταρράκτη)

Η επέμβαση καταρράκτη αποτελεί την πιο μόνιμη λύση για τη διόρθωση της υπερμετρωπίας και εφαρμόζεται σε ασθενείς που είτε έχουν θόλωση του φακού είτε έχουν πολύ μεγάλο βαθμό υπερμετρωπίας, η οποία δε διορθώνεται με την FemtoLASIK. Η τεχνική της επέμβασης είναι ίδια με το χειρουργείο καταρράκτη και η επέμβαση διαρκεί 10 έως 15 λεπτά, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Πέραν της ένθεσης απλών μονοεστιακών φακών, υπάρχει η δυνατότητα ένθεσης πιο εξελιγμένων ενδοφακών που διορθώνουν και την κοντινή όραση, εκτός από τη μακρινή.

Συχνές ερωτήσεις

Μέχρι πόσους βαθμούς φτάνει η υπερμετρωπία;

Η υπερμετρωπία ανάλογα με την ανατομική ιδιαιτερότητα του κάθε οφθαλμού μπορεί, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, να ξεπερνά τις 10 με 12 διοπτρίες (βαθμός μέτρησης κάθε διαθλαστικής ανωμαλίας). 

Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στην υπερμετρωπία και την πρεσβυωπία;

Η υπερμετρωπία και η πρεσβυωπία αποτελούν δύο διαφορετικά διαθλαστικά προβλήματα. Η κύρια διαφορά τους έγκειται στο ότι η υπερμετρωπία είναι μια διαθλαστική ανωμαλία η οποία ξεκινάει νωρίς στη ζωή, ενώ η πρεσβυωπία εμφανίζεται μετά το 40ο έτος.

Η υπερμετρωπία, ανάλογα με τους βαθμούς, μπορεί να προκαλέσει θολή όραση μακριά και κοντά, ακόμα και αν ο ασθενής είναι νέος και ο οφθαλμός έχει την ικανότητα να προσαρμόζει, δηλαδή να αλλάζει το σχήμα και την καμπυλότητα του κρυσταλλοειδούς φακού ώστε να εστιάζει. Η πρεσβυωπία, από την άλλη, προκύπτει από την ηλικιακή και σταδιακή απώλεια της ικανότητας αυτής του οφθαλμού, προκαλώντας θολή όραση μόνο για κοντινές αποστάσεις. Ο ασθενής θα εμφανίσει δυσκολία όρασης στην κοντινή απόσταση σχετικά νωρίτερα από τους συνομηλίκους του και αυτό εξαρτάται, επίσης, από τον βαθμό της υπερμετρωπίας του.

O Δρ. Θάνος Μπεζάτης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος στην Αθήνα και διατηρεί σύγχρονο οφθαλμολογικό ιατρείο στο Κολωνάκι. Ειδικεύεται στη χειρουργική του καταρράκτη, τη διαθλαστική χειρουργική και στη χειρουργική βλεφάρων και δακρυϊκού συστήματος. Είναι ειδικευθείς και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βόννης και μετεκπαιδευμένος επί εξαετία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει διατελέσει διευθυντής τμήματος Καταρράκτη και Οφθαλμοπλαστικής του Moorfields Eye Hospital London.