Πρησμένα μάτια: Αιτίες και αντιμετώπιση

Τα πρησμένα μάτια είναι ένα πολύ συχνό και ενοχλητικό φαινόμενο που συνήθως δε συνδέεται με σοβαρές παθολογικές οφθαλμολογικές καταστάσεις, αλλά χρήζει άμεσα οφθαλμολογικής διερεύνησης. Το πρήξιμο στο μάτι ή γύρω από τα μάτια μπορεί να συνοδεύεται από ερυθρότητα ή/και πόνο και να είναι τόσο έντονο που να παρεμποδίζει την όραση.

Τι εννοούμε ως πρησμένα μάτια;

Τα πρησμένα μάτια περιγράφουν το οίδημα ενός ή περισσότερων βλεφάρων, ανεξάρτητα από την αιτία που το προκαλεί. Το πρήξιμο μπορεί να εντοπίζεται κάτω από τα μάτια, γύρω από αυτά ή να αφορά συνολικά την περιοχή, τόσο στα άνω όσο και στα κάτω βλέφαρα.

Στην ουσία πρόκειται για συσσώρευση υγρού κάτω από το δέρμα των βλεφάρων. Το οίδημα μπορεί να είναι επιφανειακό, περιορισμένο στους μαλακούς ιστούς, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επεκτείνεται βαθύτερα, ακόμη και στην περιοχή του κόγχου, δηλαδή στην οστέινη κοιλότητα που περιβάλλει τον οφθαλμό. Το πρήξιμο είναι συχνά πιο έντονο τις πρωινές ώρες και υποχωρεί μέσα στην ημέρα. 

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες που προκαλούν πρήξιμο στο μάτι;

Οι αιτίες που προκαλούν πρήξιμο στα μάτια είναι πολλές και ποικίλλουν σε σοβαρότητα και πολυπλοκότητα. Είναι σημαντικό να τις διαχωρίσουμε σε δύο βασικές κατηγορίες, ανάλογα την εντόπισή τους στα πάνω ή στα κάτω βλέφαρα:

Πρησμένο μάτι από πάνω – Αιτίες

Ένα μάτι που είναι πρησμένο από πάνω, μπορεί να κατεβάσει ολόκληρο το άνω βλέφαρο με αποτέλεσμα πτώση της όρασης και περιορισμό του οπτικού πεδίου. Επομένως είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό και ανησυχητικό για τον ασθενή. Οι πιο συχνές αιτίες για μάτια που είναι πρησμένα από πάνω είναι:

• Χαλάζιο: Είναι αποτέλεσμα βλεφαρίτιδας που προκαλεί απόφραξη των μεϊβομιανών αδένων του βλεφάρου σχηματίζοντας μια συμπαγή κύστη. 
• Κριθαράκι: Το κριθαράκι στο μάτι είναι μια επώδυνη και ερυθρή διόγκωση που προκαλεί διάχυτο πρήξιμο στο μάτι από πάνω. Εμφανίζεται ξαφνικά και προκαλεί έντονο βάρος και πόνο.
• Θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια: Η νόσος του Graves προκαλεί σοβαρές οφθαλμικές επιπλοκές και μία πολύ αρχικού σταδίου εκδήλωση είναι το πρησμένο μάτι από πάνω συνήθως και στα δύο μάτια. Το οίδημα προκαλείται λόγω κατακράτησης υγρών και είναι χειρότερο και εντονότερο το πρωί. Συνοδεύεται από άλλα κλινικά σημεία όπως ανάσπαση άνω βλεφάρου και εξόφθαλμο.
• Αλλεργικό οίδημα: Οι αλλεργίες κάνουν συμμετρικά πρησμένα μάτια από πάνω που συνοδεύεται από ερυθρότητα, φαγούρα και έντονη δακρύρροια.
• Κυτταρίτιδα κόγχου/προδιαφραγματική κυτταρίτιδα: Αποτελεί μια δυνητικά σοβαρή μόλυνση των μαλακών μορίων του άνω βλεφάρου, συνήθως κάνει πρησμένο μάτι από πάνω στη μία μόνο πλευρά και αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η μόλυνση μπορεί να επεκταθεί στο βάθος του κόγχου.
• Χειρουργείο ματιού ή βλεφάρου: Μετά από μια χειρουργική επέμβαση στη περιοχή του ματιού ή του βλεφάρου υπάρχει οίδημα που συνοδεύεται από κοκκινίλα και κάποιες φορές πόνο.

Πρησμένο μάτι από κάτω – Αιτίες

Το πρήξιμο κάτω από το μάτι μπορεί να εντοπίζεται στο ένα ή και τα δύο μάτια και συχνα σχετίζεται με κατακράτηση υγρών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όταν το μάτι είναι πρησμένο από κάτω, οι αιτίες είναι συνήθως οι ακόλουθες:

• Κατακράτηση υγρών: Πολλές φορές κατά το πρωινό ξύπνημα υπάρχει οίδημα βλεφάρων συμμετρικό στα κάτω βλέφαρα που δεν έχει πόνο ή κοκκινίλα. Τα πρησμένα μάτια το πρωί λόγω κατακράτησης υγρών είναι μια φυσιολογική κατάσταση που δεν πρέπει να προκαλεί ανησυχία στον ασθενή και βελτιώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Αλλεργία: Η αλλεργία που κάνει πρήξιμο κάτω από τα μάτια αφορά και τους δύο οφθαλμούς και μπορεί να συνυπάρχει με κνησμό και ερυθρότητα. 
• Νεφροπάθεια: Χρόνιες ή οξείες νεφρικές νόσοι (νεφρωσικό σύνδρομο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, οξύ νεφρωσικό σύνδρομο κ.α.) μπορεί να οδηγήσουν σε συμμετρικό, μαλακό και ανώδυνο αμφοτερόπλευρο πρήξιμο κάτω από τα μάτια. 
• Κυτταρίτιδα κόγχου/προδιαφραγματική κυτταρίτιδα: η προδιαφραγματική κυτταρίτιδα κόγχου μπορεί να οδηγήσει λόγω μόλυνσης μαλακών μορίων σε διάχυτο και επίμονο πρήξιμο κάτω από τα μάτια. Μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό.
• Προβολή λίπους: Οι σακούλες κάτω βλεφάρων είναι προβολή λίπους της περιοχής του κόγχου προς τα μπροστά λόγω χαλάρωσης του κογχικού διαφράγματος. Προκαλεί συχνά ασύμμετρο πρήξιμο κάτω από τα μάτια.
• Χαλάζιο/κριθαράκι: Μπορεί να εμφανιστούν και στα κάτω βλέφαρα προκαλώντας πρήξιμο στο μάτι από κάτω.

Το ξαφνικό πρήξιμο κάτω από το μάτι χρήζει άμεσης οφθαλμολογικής εξέτασης καθώς μπορεί να κρύβει μια σοβαρή αιτία. 

Πώς φεύγει το πρήξιμο στα μάτια; Αντιμετώπιση.

Η περιοχή γύρω από τα μάτια είναι αρκετά ευαίσθητη σε φλεγμονές και μολύνσεις. Το πρήξιμο γύρω από τα μάτια είναι η πρώτη αντίδραση του οργανισμού σε αυτές τις καταστάσεις. Ανάλογα με την αιτία, τα πρησμένα μάτια αντιμετωπίζονται ως εξής:

• Χαλάζιο/Κριθαράκι: Τα πρησμένα μάτια λόγω βλεφαρίτιδας εμφανίζουν συχνά χαλάζιο ή/και κριθαράκι. Η θεραπεία είναι η αντιμετώπισης της υποκείμενης αιτίας, της βλεφαρίτιδας, με χλιαρές κομπρέσες, αντιφλεγμονώδεις σταγόνες ή/και αλοιφές καθώς και άλλες αγωγές π.χ. αντιβίωση από το στόμα, θεραπεία IPL κλπ.
• Κατακράτηση υγρών: Συνιστάται να εφαρμογή κρύας κομπρέσας επί 5 λεπτά, η χρήση μαξιλαριού κάτω από το κεφάλι στον ύπνο ώστε να κοιμόμαστε με ελαφριά ανάκλιση, μείωση κατανάλωσης αλατιού και η επαρκής ενυδάτωση.
• Κυτταρίτιδα κόγχου/προδιαφραγματική κυτταρίτιδα: Οι καταστάσεις αυτές συχνά μοιάζουν κλινικά και κάνουν πρήξιμο στο μάτι, πυρετό, πόνο και ερυθρότητα, με τη κυτταρίτιδα κόγχου να δίνει πιο έντονα συμπτώματα. Η άμεση εξέταση από οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη και η θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση ισχυρών αντιβιοτικών από του στόματος είτε ενδοφλέβια σε σοβαρότερες περιπτώσεις.
• Νεφροπάθεια: Τα πρησμένα μάτια λόγω πάθησης των νεφρών είναι ένα πολύ σοβαρό σύμπτωμα και ο ασθενής χρήζει άμεσης εξέτασης από νεφρολόγο/παθολόγο. 
• Αλλεργία: Το πρήξιμο στα μάτια από αλλεργία αντιμετωπίζεται με αντιισταμινικά χάπια και κολλύρια και ενίοτε με χρήση κορτιζόνης.

Πότε θα πρέπει να επισκεφτώ οφθαλμίατρο;

Το πρήξιμο στη περιοχή των ματιών είναι ένα σημάδι συλλογής υγρού κάτω από το δέρμα που μπορεί να οφείλεται σε αρκετές διαφορετικές αιτίες. 

Η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο πρέπει να είναι άμεση στις παρακάτω περιπτώσεις:

• Έντονο και ξαφνικό πρήξιμο που συνοδεύεται από πόνο και πτώση όρασης
• Διπλωπία
• Υψηλός πυρετός
• Πόνος στη κίνηση του ματιού 
• Εξόφθαλμος που επιδεινώνεται σταδιακά ή απότομα

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις πρηξίματος στο μάτι που δεν προκαλεί έντονα συμπτώματα μπορούμε να περιμένουμε την αυτόματη βελτίωση για 1-2 ημέρες, αλλά αν δεν υποχωρεί πρέπει να δούμε οφθαλμίατρο. 

Συχνές ερωτήσεις

Τι προκαλεί πρησμένα μάτια το πρωί;

Η συχνότερη αιτία για πρησμένα μάτια το πρωί είναι η κατακράτηση υγρών λόγω οριζόντιας θέσης, έλλειψης ύπνου, υπερβολικής κατανάλωσης αλατιού και αλκοόλ. Μπορεί επίσης να οφείλεται σε αλλεργίες, θυρεοειδοπάθεια, νεφρική νόσο, κακή διατροφή και έλλειψη άσκησης.

Τι σημαίνει το πρήξιμο κάτω από τα μάτια;

Στον συχνό προβληματισμό για το τι σημαίνει το πρήξιμο κάτω από τα μάτια, η απάντηση δεν είναι μία καθώς οι αιτίες είναι πολλές και συχνά μπορεί να συνυπάρχουν περισσότερες από μία απλές ή και πιο σοβαρές.

Που οφείλεται το ξαφνικό πρήξιμο κάτω από το μάτι;

Το ξαφνικό πρήξιμο κάτω από το μάτι μπορεί να είναι αλλεργικής, φλεγμονώδους ή μολυσματικής αιτιολογίας και χρήζει άμεσης διερεύνησης από οφθαλμίατρο.

Είναι επικίνδυνο το να έχω πρησμένα μάτια;

Το να ξυπνάω με πρησμένα μάτια ή να έχω πρησμένα μάτια μέσα στη μέρα συνήθως δεν είναι επικίνδυνο, αλλά σπάνια μπορεί να κρύβεται μια σοβαρή παθηση που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης.